Słownik

46 haseł z pasków wypłaty, umów i Kodeksu pracy. Przy haśle jest odnośnik do kalkulatora, który liczy daną rzecz dla Twojego przypadku.

30-krotność: Roczny limit podstawy składek emerytalnej i rentowej: 30 razy prognozowane przeciętne wynagrodzenie. W 2026 r. 282 600,00 zł. Po jego przekroczeniu te dwie składki przestają być pobierane do końca roku. Brutto netto →
B2B: Współpraca firmy z osobą prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą (JDG), która wystawia faktury zamiast dostawać pensję. Nie daje ochrony Kodeksu pracy. B2B czy umowa o pracę →
Brutto: Wynagrodzenie przed odjęciem składek ZUS, składki zdrowotnej i zaliczki na PIT. W umowie o pracę zawsze podaje się kwotę brutto. Brutto netto →
Dodatek nocny: Dodatek za każdą godzinę w porze nocnej: 20% stawki godzinowej wyliczonej z płacy minimalnej, nie z pensji pracownika (art. 151⁸ KP). Dodatek nocny →
Dyżur: Gotowość do pracy poza normalnymi godzinami, w firmie lub w miejscu wskazanym przez pracodawcę. Nie jest czasem pracy, jeśli nie było pracy (art. 151⁵ KP). Dyżur →
Ekwiwalent za urlop: Pieniądze za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, wypłacane tylko przy rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy (art. 171 KP). Ekwiwalent za urlop →
Etat: Potoczna nazwa zatrudnienia na umowę o pracę. „Pełny etat” to pełny wymiar czasu pracy; „pół etatu” to połowa. Brutto netto →
FGŚP: Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Pracodawca płaci na niego składkę od wynagrodzeń; fundusz wypłaca pensje pracownikom niewypłacalnych firm. Koszt pracodawcy →
Fundusz Pracy: Składka pracodawcy finansująca m.in. zasiłki dla bezrobotnych. Płacona razem ze składką na Fundusz Solidarnościowy, gdy wynagrodzenie wynosi co najmniej płacę minimalną. Koszt pracodawcy →
JDG: Jednoosobowa działalność gospodarcza. Przedsiębiorca sam płaci składki ZUS, składkę zdrowotną i podatek według wybranej formy opodatkowania. B2B czy umowa o pracę →
Komornik: Komornik sądowy prowadzi egzekucję długów, m.in. z wynagrodzenia. Pracodawca potrąca kwoty z pensji w granicach z art. 87 i 87¹ KP. Komornik: potrącenia z pensji →
Koszt pracodawcy: Brutto pracownika plus składki płacone przez pracodawcę: emerytalna, rentowa, wypadkowa, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, FGŚP i ewentualnie PPK. Koszt pracodawcy →
Koszty uzyskania przychodu: Kwota odejmowana od przychodu przed obliczeniem podatku. Przy umowie o pracę 250,00 zł miesięcznie albo 300,00 zł przy dojazdach z innej miejscowości; przy zleceniu i dziele 20% przychodu. Zaliczka na PIT →
Kwota wolna od podatku: Dochód, od którego nie płaci się podatku: 30 000,00 zł w roku. W praktyce działa jako kwota zmniejszająca podatek. Zaliczka na PIT →
Kwota wolna od potrąceń: Część pensji, której komornik nie może zająć przy długach innych niż alimenty: płaca minimalna netto (art. 87¹ KP). Komornik: potrącenia z pensji →
Kwota zmniejszająca podatek: Kwota odejmowana od podatku: 3600,00 zł w roku. Z PIT-2 pracodawca odejmuje 1/12 co miesiąc. Zaliczka na PIT →
L4: Potoczna nazwa zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy (e-ZLA). L4: chorobowe i zasiłek →
Na rękę: Potocznie wynagrodzenie netto: kwota, która trafia na konto po odjęciu składek, zaliczki na PIT i wpłaty do PPK. Brutto netto →
Nadgodziny: Praca ponad normę dobową lub tygodniową albo ponad przedłużony wymiar wynikający z rozkładu. Płatne z dodatkiem 50% lub 100% albo oddawane czasem wolnym (art. 151–151² KP). Nadgodziny →
Netto: Wynagrodzenie po odjęciu składek ZUS pracownika, składki zdrowotnej, zaliczki na PIT i wpłaty do PPK. Netto na brutto →
Odprawa: Jednorazowe świadczenie przy rozwiązaniu umowy z przyczyn niedotyczących pracownika (u pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników), przy przejściu na emeryturę albo rentę i w razie śmierci pracownika. Odprawa przy zwolnieniu →
Okres próbny: Umowa o pracę na najwyżej 3 miesiące, zawierana, żeby sprawdzić kwalifikacje pracownika. Ma krótsze okresy wypowiedzenia (art. 25 i 34 KP). Umowa na okres próbny →
Okres rozliczeniowy: Okres, w którym rozlicza się czas pracy: zwykle 1 miesiąc, najwyżej 4 miesiące, a w szczególnych przypadkach do 12 miesięcy (art. 129 KP). Wymiar czasu pracy 2026 →
Okres wypowiedzenia: Czas od doręczenia wypowiedzenia do rozwiązania umowy: 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące zależnie od stażu u pracodawcy (art. 36 KP). Okres wypowiedzenia →
PIT-2: Oświadczenie dla pracodawcy lub zleceniodawcy, żeby co miesiąc obniżał zaliczkę o część kwoty zmniejszającej podatek. Zaliczka na PIT →
Płaca minimalna: Najniższe wynagrodzenie za pełny etat. W 2026 r. 4806,00 zł brutto miesięcznie; przy zleceniu minimalna stawka godzinowa 31,40 zł. Brutto netto →
Porozumienie stron: Rozwiązanie umowy w dniu uzgodnionym przez pracownika i pracodawcę, bez okresu wypowiedzenia (art. 30 § 1 pkt 1 KP). Porozumienie stron →
PPK: Pracownicze Plany Kapitałowe: dobrowolne oszczędzanie na emeryturę z wpłatami pracownika, pracodawcy i państwa. Można zrezygnować deklaracją. Brutto netto →
Składka zdrowotna: Składka na ubezpieczenie zdrowotne: przy umowie o pracę 9% od brutto pomniejszonego o składki społeczne. Od 2022 r. nie zmniejsza podatku. Składki ZUS od wynagrodzenia →
Składki ZUS: Składki na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Część płaci pracownik, część pracodawca. Składki ZUS od wynagrodzenia →
Staż pracy: Łączny okres zatrudnienia, od którego zależą m.in. wymiar urlopu i dodatek stażowy. Okres wypowiedzenia i odprawa zależą natomiast od stażu u danego pracodawcy. Od 2026 r. wliczają się też m.in. umowy zlecenia i działalność gospodarcza (art. 302¹ KP). Wymiar urlopu →
Świadectwo pracy: Dokument wydawany przy końcu umowy, z okresem zatrudnienia, trybem rozwiązania i wykorzystanym urlopem (art. 97 KP). Rozliczenie przy zwolnieniu →
Ulga dla młodych: Zwolnienie z PIT przychodów z pracy i zlecenia do 85 528,00 zł w roku dla osób przed 26. urodzinami. Nie zwalnia ze składek ZUS ani zdrowotnej. Brutto netto →
Umowa o dzieło: Umowa cywilna na wykonanie konkretnego, sprawdzalnego rezultatu. Zwykle bez składek ZUS i zdrowotnej. Umowa o dzieło brutto netto →
Umowa o pracę: Umowa, w której pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem (art. 22 KP). Brutto netto →
Umowa zlecenie: Umowa cywilna na wykonywanie czynności. Zwykle ze składkami ZUS i zdrowotną; student przed 26. urodzinami jest z nich zwolniony. Umowa zlecenie brutto netto →
Urlop na żądanie: Do 4 dni w roku z puli urlopu wypoczynkowego, których pracodawca musi udzielić w dniu wskazanym przez pracownika (art. 167² KP). Urlop okolicznościowy i na żądanie →
Urlop okolicznościowy: Płatne zwolnienie od pracy na ślub, narodziny dziecka albo pogrzeb bliskiej osoby: 2 dni albo 1 dzień. Urlop okolicznościowy i na żądanie →
Urlop rodzicielski: Urlop po macierzyńskim, do podziału między rodziców, z częścią zarezerwowaną dla każdego z nich (art. 182¹a KP). Zasiłek macierzyński →
Urlop wypoczynkowy: Coroczny płatny urlop: 20 albo 26 dni zależnie od stażu (art. 154 KP). Wymiar urlopu →
Wymiar czasu pracy: Liczba godzin do przepracowania w okresie rozliczeniowym, liczona wzorem z art. 130 KP. W każdym miesiącu jest inna. Wymiar czasu pracy 2026 →
Wynagrodzenie chorobowe: Pieniądze za pierwsze dni choroby w roku, płacone przez pracodawcę; potem zasiłek chorobowy z ZUS (art. 92 KP). L4: chorobowe i zasiłek →
Zaliczka na PIT: Miesięczna część podatku dochodowego, którą pracodawca potrąca z pensji i przekazuje do urzędu skarbowego. Zaliczka na PIT →
Zasiłek dla bezrobotnych: Świadczenie z urzędu pracy w stałej kwocie, waloryzowanej 1 czerwca. Od 2025 r. reguluje go ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Zasiłek dla bezrobotnych →
Zasiłek macierzyński: Świadczenie z ZUS za czas urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego. Zasiłek macierzyński →
Zwolnienie dyscyplinarne: Rozwiązanie umowy przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 KP). Zwolnienie dyscyplinarne →