Przejdź do treści
BasenBasen w ogrodzie

Słownik basenowy

Krótkie wyjaśnienia 80 pojęć, skrótów i jednostek, które spotkasz przy basenie w ogrodzie: od chloru wolnego i pH minus, przez filtr piaskowy i pompę ciepła, po taryfę G12w i przepisy o basenie przy domu. Hasła są ułożone alfabetycznie: wybierz literę albo wyszukaj słowo w przeglądarce.

Pod każdą definicją są odnośniki: do kalkulatora, który policzy daną rzecz dla Twojego basenu, i do poradnika, który opisuje ją szerzej. „Zobacz też” prowadzi do powiązanych haseł na tej stronie.

Liczby podajemy tylko wtedy, gdy wynikają z definicji jednostki, z rachunku kalkulatora albo ze stałej ze sprawdzonym źródłem: wszystkie takie stałe, z datą sprawdzenia, są na stronie Źródła. Dawki chemii zawsze bierz z etykiety swojego produktu, a hasła o prawie traktuj jako informację, nie poradę prawną: rozstrzyga starostwo, urząd gminy albo Wody Polskie.

A

aktywny chlor (zawartość na etykiecie)

Miara mocy preparatu chlorowego, podawana na etykiecie jako „aktywny chlor” albo „dostępny chlor”: jaka część jego masy działa jak czysty chlor. Etykiety polskich produktów i wpisy w Wykazie URPL podają ok. 90% w tabletkach TCCA, ok. 56% w granulacie z dichlorem i 70% w podchlorynie wapnia, a chlor w płynie (podchloryn sodu) nie ma jednej typowej wartości. Kalkulator dzieli potrzebne gramy czystego chloru przez zawartość z Twojej etykiety.

aktywny tlen

Dezynfekcja bez chloru; pod tą nazwą kryją się dwa różne produkty: płyn z nadtlenkiem wodoru oraz granulat albo tabletki z monopersiarczanem potasu. Płyn mocniejszy niż 12% nadtlenku wodoru nie może być udostępniany osobom prywatnym (rozporządzenie (UE) 2019/1148), a dawkę każdego produktu bierzesz z jego etykiety.

algicyd

Środek biobójczy, który zapobiega rozwojowi glonów. Przy zielonej wodzie sam zwykle nie wystarczy: najpierw pH, potem chlorowanie szokowe i filtracja, a algicyd na końcu. Dawki różnych marek różnią się wielokrotnie (przykładowa etykieta: 100 ml na 10 m³ jako dawka początkowa), więc licz według etykiety swojego produktu.

B

basen do 50 m² bez pozwolenia

Basen o powierzchni do 50 m² przy domu jednorodzinnym albo przy budynku rekreacji indywidualnej (letniskowym) nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia: art. 29 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego. Ustawa nie mówi, czy liczy się lustro wody, czy obrys niecki, więc gdy wynik jest bliski granicy, zapytaj w starostwie. To informacja, nie porada prawna: plan miejscowy, ochrona konserwatorska czy tereny zalewowe mogą nakładać dodatkowe wymogi.

basen ogrodowy (przydomowy)

Każdy basen przy domu: od stelażowego i rozporowego po stały, wkopany w ziemię. W rozumieniu ustawy o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych nie jest pływalnią, więc rozporządzenie o wodzie na pływalniach jest dla niego punktem odniesienia, a nie obowiązkiem. Sanepid (PSSE w Kamieniu Pomorskim) zaleca w basenie ogrodowym chlor wolny 1–3 mg/l i pH 7,2–7,6.

basen rozporowy (Easy Set, ekspresowy)

Basen z pompowanym pierścieniem u góry; jego ściany utrzymuje sama woda. Ściany rozchodzą się ku dołowi, więc przy dnie basen jest szerszy niż przy lustrze wody, a pojemność policzona „jak dla walca” ze średnicy z pudełka wychodzi za duża: kalkulator liczy go jako stożek ścięty. Pojemność na kartonie producent podaje przy napełnieniu do 80% wysokości ściany.

basen stały (murowany, z folią, poliestrowy)

Basen wkopany w ziemię, który stoi przez cały rok: betonowa niecka wyłożona folią basenową lub płytkami albo gotowa niecka poliestrowa. Na zimę zwykle się go nie opróżnia, tylko obniża poziom wody poniżej dysz i skimmera: producenci niecek poliestrowych ostrzegają, że pusta niecka może zostać wypchnięta przez wody gruntowe.

basen stelażowy

Basen z pionowymi ścianami z folii, rozpiętymi na stelażu z metalowych rurek: okrągły albo prostokątny. Pojemność na kartonie producent podaje przy napełnieniu do 90% wysokości ściany, a w basenie o średnicy 366 cm każdy centymetr wody to ok. 105 litrów. Według Intex i Bestway na zimę trzeba spuścić z niego wodę i go zdemontować, chyba że instrukcja Twojego modelu mówi inaczej.

C

chlor całkowity

Suma chloru wolnego i chloru związanego, mierzona testem DPD. Odejmij od niej chlor wolny, a dostaniesz chlor związany: liczbę, od której zależy, czy potrzebne jest chlorowanie do punktu przełamania.

chlor wolny

Chlor w postaci, która dezynfekuje wodę: kwas podchlorawy i jony podchlorynowe. Sanepid (PSSE w Kamieniu Pomorskim) zaleca w basenie ogrodowym 1–3 mg/l, a rozporządzenie dla pływalni publicznych wymaga 0,3–0,6 mg/l, a w niecce odkrytej najwyżej 1 mg/l. Im wyższe pH, tym słabiej działa ten sam chlor.

chlor związany (chloraminy)

Chlor, który przereagował z potem, moczem i kosmetykami: to on pachnie „basenem” i szczypie w oczy, a dezynfekuje słabo. Liczysz go jako chlor całkowity minus chlor wolny; rozporządzenie dla pływalni dopuszcza najwyżej 0,3 mg/l. Dodawanie chloru „po trochu” nie pomaga: potrzebne jest chlorowanie do punktu przełamania.

chlorek wapnia

Sól, którą podnosi się twardość wapniową wody. Występuje w postaci dwuwodnej (CaCl₂·2H₂O) i bezwodnej (CaCl₂): gram na metr sześcienny podnosi twardość odpowiednio o 0,681 albo 0,902 mg/l CaCO₃, więc sprawdź na etykiecie, którą postać masz.

chlorowanie szokowe (szok)

Jednorazowe podniesienie poziomu chloru wolnego wysoko ponad zakres użytkowy, żeby zniszczyć glony, bakterie i chloraminy. Kalkulator przyjmuje domyślnie 10 mg/l: górną granicę dla basenów według amerykańskiej służby sanitarnej. Do szoku nadaje się granulat albo podchloryn wapnia, a nie wolno rozpuszczające się tabletki. Kąp się dopiero wtedy, gdy test pokaże, że chlor wolny wrócił do zakresu 1–3 mg/l.

COP (współczynnik efektywności)

Ile kilowatogodzin ciepła pompa ciepła oddaje wodzie z jednej kilowatogodziny prądu. Zależy od temperatury powietrza: model z przykładowej karty polskiego producenta ma przy chłodnym powietrzu COP 4,7, a przy ciepłym wyraźnie wyższy. Grzałka elektryczna zamienia kilowatogodzinę prądu w kilowatogodzinę ciepła, więc na to samo podgrzanie zużywa odpowiednio więcej prądu.

D

dichloroizocyjanuran sodu (dichlor, granulat)

Szybko rozpuszczalny granulat chlorowy do korekty poziomu chloru i do chlorowania szokowego. Etykieta polskiego producenta podaje ok. 56% aktywnego chloru. Przy każdym dozowaniu wnosi do wody kwas cyjanurowy (stabilizator), który gromadzi się w wodzie.

dolewka

Uzupełnianie wody, która ubyła wskutek parowania, płukania filtra i chlapania. Świeża woda przy okazji rozcieńcza stabilizator i sól. Jeśli wody ubywa wyraźnie więcej, niż wynika z parowania, sprawdź szczelność testem wiadra, zamiast dolewać bez końca.

dysza powrotna (wlotowa)

Otwór w ścianie basenu, przez który oczyszczona woda wraca z filtra. Ustaw dysze tak, żeby woda krążyła wokół basenu w stronę skimmera: inaczej powstaną martwe strefy, których nie usunie nawet dłuższa praca pompy. Na zimę w basenie stałym obniża się poziom wody poniżej dysz.

E

elektrolizer (chlorowanie solą)

Urządzenie, które wytwarza chlor z soli rozpuszczonej w wodzie basenu, tylko wtedy, gdy płynie przez nie woda, czyli w godzinach pracy pompy. Działa wyłącznie w zakresie zasolenia podanym w jego instrukcji; przykład z instrukcji Intex to 2500–3500 mg/l. Dla orientacji: mały chlorinator do basenów stelażowych ma według instrukcji wydajność 12 g chloru na godzinę.

F

filtr kartuszowy

Filtr z wymiennym wkładem (kartuszem), stosowany m.in. w zestawach z basenami stelażowymi. Wkład płucze się wodą albo wymienia na nowy; płukania wstecznego, jak w filtrze piaskowym, tu nie ma. Flokulant szybko zapycha kartusz, dlatego producenci zwykle zalecają przy nim klarowacz.

filtr piaskowy

Zbiornik ze złożem piasku albo szkła filtracyjnego, przez które pompa przepycha wodę z basenu. Dobiera się go do pompy, nie do basenu: przez każdy metr kwadratowy złoża może płynąć tylko określona ilość wody na godzinę: to prędkość filtracji. Brud usuwa się z niego płukaniem wstecznym.

flokulant

Środek, który zbija zawiesinę w kłaczki opadające na dno; stosuje się go przy mocno mętnej wodzie. Po dozowaniu wyłącza się pompę, a osad odkurza „na odpływ”, z pominięciem filtra: potem trzeba dolać wody. Uważaj na jednostki: przykładowa etykieta flokulantu podaje dawkę w ml/m³ na tydzień, a klarowacza: w ml na 10 m³.

G

G11 (taryfa)

Taryfa z jedną ceną prądu przez całą dobę. Przykładowa stawka w kalkulatorach to mediana ceny zmiennej brutto z 5 obszarów największych operatorów systemów dystrybucyjnych: 0,974 zł/kWh (URE, taryfy 2026), bez opłat stałych, których basen nie zmienia. Do kalkulatora wpisz stawkę ze swojego rachunku.

G12 (taryfa)

Taryfa dwustrefowa: droższa strefa dzienna i tańsza nocna, do której operator systemu dystrybucyjnego dolicza zwykle część popołudnia: dokładne godziny są w Twojej umowie. Przykładowe mediany to 1,112 zł/kWh w dzień i 0,623 zł/kWh w strefie tańszej. Pompa włączana timerem w tańszych godzinach kosztuje mniej, ale taryfa dotyczy całego domu: pralka czy kuchenka używane w dzień mogą zniwelować tę oszczędność.

G12w (taryfa weekendowa)

Taryfa dwustrefowa, w której strefa pozaszczytowa (tańsza) obejmuje noce, u części operatorów także godziny popołudniowe oraz całe soboty, niedziele i święta; pozostałe godziny dni roboczych to strefa szczytowa. Przykładowe mediany to 1,230 zł/kWh w szczycie i 0,649 zł/kWh poza szczytem. Godziny stref ustala Twój operator systemu dystrybucyjnego w taryfie zatwierdzonej przez Prezesa URE i to do nich ustawiasz timer pompy.

grzałka elektryczna (przepływowa)

Urządzenie, które zamienia prąd w ciepło jeden do jednego: każdy metr sześcienny wody podgrzany o jeden stopień to 1,163 kWh ciepła i tyle samo kWh prądu. Sprawdza się przy małych basenach, w jacuzzi i jako dogrzewanie; większy basen taniej podgrzeje pompa ciepła. Podłącza ją elektryk ze świadectwem kwalifikacyjnym, według instrukcji producenta.

I

indeks nasycenia Langeliera (LSI)

Jedna liczba wyliczana z pH, twardości wapniowej, zasadowości, temperatury i zawartości rozpuszczonych soli, która mówi, czy woda rozpuszcza materiały, czy odkłada kamień. Według podręcznika PHTA woda jest zrównoważona przy wartościach od −0,3 do +0,5. Działanie kalkulatora sprawdziliśmy na opublikowanych przykładach z rozwiązaniami.

J

jacuzzi ogrodowe (dmuchane)

Mała wanna ogrodowa z podgrzewaną wodą. W wersji dmuchanej nazwa modelu podaje średnicę zewnętrzną, razem z grubą pompowaną ścianą, a litry liczy się ze średnicy wewnętrznej. Dmuchane jacuzzi o średnicy wewnętrznej 150 cm napełnione do wysokości 60 cm mieści ok. 1060 litrów. Mało wody, ciepło i kilka osób naraz sprawiają, że ta sama pomyłka w dawce zmienia wynik testu dużo mocniej niż w basenie.

K

karta charakterystyki

Dokument producenta chemikaliów, który opisuje zagrożenia, pierwszą pomoc, przechowywanie i materiały niezgodne. Karty polskich preparatów chlorowych ostrzegają, że preparaty te w kontakcie z kwasami uwalniają toksyczne gazy, i zalecają nie składować ich razem z kwasami, czyli także z pH minus. Z karty odczytasz też gęstość płynnego pH minus, o którą pyta kalkulator.

klarowacz

Środek, który przez koagulację skleja drobne cząstki zawiesiny w większe, żeby mógł je zatrzymać filtr. Stosuje się go przy lekkiej mętności, gdy filtr pracuje normalnie; potem wystarczy płukanie wsteczne. Zanim go dodasz, sprawdź pH i chlor: mętność często bierze się z za wysokiego pH albo za krótkiej filtracji.

kolektor słoneczny (mata solarna)

Absorber, przez który płynie woda z basenu i nagrzewa się od słońca. Katalog polskiego sprzedawcy kolektorów basenowych podaje regułę: powierzchnia kolektorów mniej więcej równa powierzchni lustra wody (100%), a przy przykrytym basenie ok. 70%: to reguła katalogowa, nie pomiar. Kalkulator liczy powierzchnię na podstawie dobowych strat ciepła i nasłonecznienia (PVGIS) dla Twojego województwa i miesiąca.

kwas cyjanurowy (stabilizator chloru)

Stabilizator chroni chlor przed rozkładem w słońcu, ale sam się nie zużywa: tabletki i granulat dokładają go przy każdym dozowaniu, a obniżysz go tylko wymianą części wody. Producent chemii zaleca 25–50 mg/l, a rozporządzenie dla pływalni dopuszcza najwyżej 100 mg/l. Reguła, że chlor wolny powinien być określonym odsetkiem stabilizatora, to reguła praktyczna właścicieli basenów, a nie wynik pomiaru.

kwas trichloroizocyjanurowy (TCCA, tabletki)

Chlor w tabletkach, które rozpuszczają się całymi dniami w pływaku albo skimmerze: do utrzymywania poziomu chloru, a nie do szybkiej korekty. Etykieta polskiego producenta podaje ok. 90% aktywnego chloru przy teoretycznym maksimum czystego związku 91,5%. Tabletki obniżają pH i w większości składają się z kwasu cyjanurowego, który zostaje w wodzie, gdy chlor się zużyje.

L

linia napełnienia

Poziom wody, do którego producent każe napełnić basen i przy którym podaje pojemność na kartonie. Intex podaje litry przy napełnieniu do 90% wysokości ściany w basenie stelażowym i do 80% w rozporowym, a Bestway opisuje to jako napełnienie do linii łączenia. Jeśli nalejesz mniej albo więcej wody, pojemność i dawki będą inne niż na kartonie.

lustro wody

Powierzchnia wody w basenie, w metrach kwadratowych. Od niej, a nie od głębokości, zależą parowanie, straty ciepła, wymiar plandeki, powierzchnia kolektora i liczba skimmerów: płytki i głęboki basen o tej samej powierzchni lustra parują tak samo.

N

normy klimatyczne IMGW

Średnie wieloletnie temperatury powietrza, miesiąc po miesiącu, dla stacji synoptycznych: IMGW-PIB, normy klimatyczne 1991–2020 (TSR_AVE). To średnia, więc w mroźną noc bywa dużo zimniej, niż wskazuje norma dla stycznia. Tam, gdzie miasto wojewódzkie nie ma własnej normy, korzystamy z innej stacji (kujawsko-pomorskie: stacja Toruń; pomorskie: stacja Lębork).

O

obieg wody (turnover)

Czas, w którym przez filtr przejdzie tyle wody, ile mieści cały basen: pojemność podzielona przez przepływ pompy. Przewodnik hrabstwa San Diego (USA) wymaga, by w basenie publicznym pełny obieg trwał najwyżej 6 h, a w spa: 0,5 h; dla basenu w ogrodzie to ostrożne założenie. Polskie przepisy nie określają, ile obiegów na dobę potrzeba; Bestway podaje dla basenów stelażowych minimum 8 h filtracji dziennie.

otwarcie sezonu (przygotowanie basenu po zimie)

Przywrócenie basenu do pracy w kolejności, którą podają producenci chemii: czyszczenie basenu i filtra, dolanie albo wymiana części wody, pH, a dopiero potem chlorowanie szokowe. Bayrol zaleca otwarcie basenu, gdy woda osiągnie ok. 15 °C, bo wcześniej łatwo o glony. Kąp się dopiero po teście wody.

P

parowanie

Ubytek wody z lustra w postaci pary i zwykle największa strata ciepła odkrytego basenu: każdy kilogram odparowanej wody zabiera 2,45 MJ. Kalkulator szacuje je na podstawie klimatu Twojego województwa i miesiąca (model bez wiatru) albo Twojego pomiaru: każdy milimetr spadku poziomu na metrze kwadratowym lustra to litr wody. Test wiadra odróżni parowanie od wycieku: wiadro z wodą z basenu stawiasz na stopniu, zaznaczasz oba poziomy, a po dobie w basenie powinno ubyć tyle samo wody co w wiadrze.

paski testowe

Paski z polami, które po zanurzeniu w wodzie zmieniają kolor; barwę pól porównujesz ze skalą na opakowaniu, a czas zanurzenia i odczytu podaje producent. Są szybkie, ale mniej dokładne niż test DPD z tabletkami albo fotometr, czyli elektroniczny miernik barwy próbki. Gdy wynik z paska nie zgadza się z tym, co widzisz w wodzie, zmierz inną metodą.

pH (odczyn wody)

Miara kwasowości wody w skali logarytmicznej: im wyższe pH, tym słabiej działa chlor i tym łatwiej woda odkłada kamień. Sanepid (PSSE w Kamieniu Pomorskim) zaleca w basenie ogrodowym 7,2–7,6, a rozporządzenie dla pływalni dopuszcza 6,5–7,6. Zmiany pH nie da się dokładnie policzyć ze wzoru, bo zależy od zasadowości, dlatego kalkulatory przyjmują dawkę z etykiety.

pH minus

Preparat obniżający pH: proszek z wodorosiarczanem sodu albo płyn z kwasem siarkowym, którego stężenie w produktach dla osób prywatnych może wynosić najwyżej 15%. Każda dawka obniża też zasadowość, a etykieta o tym nie informuje: kalkulator to wylicza. Dozuj go osobno, przy pracującej pompie, i nigdy nie mieszaj z chlorem: preparaty chlorowe w kontakcie z kwasem uwalniają toksyczne gazy.

pH plus (węglan sodu)

Węglan sodu (Na₂CO₃), którym podnosi się pH. Mocno podnosi przy tym zasadowość: gram na metr sześcienny o 0,944 mg/l CaCO₃, a przy wysokiej zasadowości pH potem samo rośnie. Nie myl go z sodą oczyszczoną, czyli wodorowęglanem sodu.

piktogramy CLP

Znaki zagrożenia, romby z czerwoną obwódką, na opakowaniach chemikaliów oznakowanych według rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 (CLP). Obok nich na etykiecie są zwroty opisujące zagrożenia, a na preparatach chlorowych m.in. ostrzeżenie, że w kontakcie z kwasami uwalniają one toksyczne gazy. Przeczytaj je przed pierwszym użyciem i przechowuj chemię poza zasięgiem dzieci i zwierząt, jak zaleca Główny Inspektorat Sanitarny.

plandeka solarna (przykrycie solarne)

Folia bąbelkowa, którą kładzie się na wodzie; ogranicza parowanie, a wraz z nim straty ciepła, ale działa tylko wtedy, gdy leży na basenie. W założeniach projektowych polskiego producenta pomp ciepła odkryte lustro wody traci 160 W/m², a przykryte 60 W/m². Jeśli nie podgrzewasz basenu, plandeka nie da oszczędności w złotówkach, ale rano woda jest cieplejsza i mniej jej ubywa.

plandeka zimowa (pokrywa)

Przykrycie mocowane na obrzeżu, które chroni zazimowany basen przed liśćmi i brudem. W przeciwieństwie do przykrycia solarnego musi wystawać poza lustro wody, dlatego do wymiaru basenu dolicza się zakład z każdej strony.

płukanie wsteczne

Odwrócenie przepływu przez filtr piaskowy: woda płynie od dołu, unosi złoże i wynosi zatrzymany brud do odpływu. Działa dopiero przy odpowiednio mocnym strumieniu: amerykański kodeks MAHC wymaga co najmniej 37 m/h. Sygnałem do płukania jest wzrost ciśnienia na manometrze filtra o wartość podaną w jego instrukcji.

pływak zimowy (kompensator lodu)

Pływający element, który na zimę zostawia się w wodzie basenu stałego: lód napiera wtedy na niego, a nie na ściany niecki. Kładzie się go na wodzie po obniżeniu jej poziomu i dodaniu środka do zimowania, a przed przykryciem basenu.

podchloryn wapnia

Chlor w granulacie lub tabletkach (Ca(OCl)₂), który nie wnosi stabilizatora, za to podnosi twardość wapniową. Wpis w Wykazie Produktów Biobójczych podaje 70% aktywnego chloru, ale przy części takich produktów Wykaz ma adnotację „nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania”: sprawdź wpis swojego produktu. Nie mieszaj go z innymi preparatami chlorowymi ani z pH minus.

podlicznik (wodomierz dodatkowy)

Dodatkowy wodomierz, montowany na Twój koszt, który mierzy wodę bezpowrotnie zużytą: od niej przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie nalicza opłaty za ścieki (art. 27 ust. 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków). Czy wodę do basenu uzna za bezpowrotnie zużytą, decyduje Twój wodociąg: jedne odliczają ścieki, inne nie. Przykład stawek: Kraków: woda 6,76 zł/m³ i ścieki 8,10 zł/m³ (z VAT, taryfa od 01.02.2026).

pojemność basenu

Objętość wody w basenie, nie niecki, w metrach sześciennych albo litrach; metr sześcienny to 1000 litrów. Ponieważ 1 ppm = 1 mg/l = 1 g/m³ (woda słodka, gęstość ok. 1 kg/l), każdą dawkę chemii liczy się wprost z pojemności w m³, więc błąd w pojemności przenosi się na każde dozowanie. Basen 8 × 4 m o głębokości wody od 1,2 do 1,5 m ma 43,2 m³, czyli 43 200 litrów: przy pochyłym dnie liczy się średnia głębokość.

pompa ciepła (basenowa)

Urządzenie, które pobiera ciepło z powietrza i oddaje je wodzie, dając z kilowatogodziny prądu kilka kilowatogodzin ciepła. Karta katalogowa podaje dwie moce, grzewczą i elektryczną, a obie zależą od temperatury powietrza: w przykładzie z karty polskiego producenta nazwa „9,5 kW” to moc przy ciepłym powietrzu; przy 15 °C urządzenie daje 7,0 kW. Moc dla swojego basenu najlepiej dobierz na podstawie pomiaru, o ile stopni woda stygnie w ciągu doby.

pozwolenie na budowę

Decyzja starosty albo prezydenta miasta na prawach powiatu, bez której nie wolno zacząć robót budowlanych: zasada z art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego. Basen wymaga pozwolenia, gdy ma więcej niż 50 m² albo nie stoi przy domu jednorodzinnym lub letniskowym, a także przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków. To informacja, nie porada prawna: przed rozpoczęciem prac zapytaj w starostwie.

prekursory materiałów wybuchowych

Substancje, których udostępnianie osobom prywatnym ogranicza rozporządzenie (UE) 2019/1148; w Polsce nie wydaje się na nie pozwoleń. W chemii basenowej chodzi o nadtlenek wodoru powyżej 12% i kwas siarkowy powyżej 15%: to produkty profesjonalne. Kalkulatory nie podpowiadają, jak rozcieńczać ani zatężać preparaty: dozuj gotowy produkt według etykiety.

prędkość filtracji

Ile metrów sześciennych wody na godzinę płynie przez każdy metr kwadratowy złoża, w m/h. Karta filtrów Cantabric (Fluidra/AstralPool) podaje 50 m/h, a amerykański kodeks dla basenów publicznych (MAHC): najwyżej 29 m/h: wolniejszy przepływ zostawia w złożu więcej brudu, ale wymaga większego filtra. Jeśli karta Twojego filtra podaje inną wartość, ona ma pierwszeństwo.

produkt biobójczy (Wykaz URPL)

Środek do dezynfekcji wody albo przeciw glonom: chlor, aktywny tlen, algicyd, który musi mieć pozwolenie na obrót; numer pozwolenia jest na etykiecie. Sprawdzisz go w Wykazie Produktów Biobójczych prowadzonym przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Część wpisów ma adnotację, że produkt nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania.

punkt przełamania (breakpoint)

Poziom chloru wolnego, po którego przekroczeniu chloraminy rozpadają się do końca, a chlor znów dezynfekuje. Służba sanitarna miasta North Richland Hills (USA) zaleca dodać 10 razy tyle chloru wolnego, ile jest związanego, gdy chloru związanego jest 0,2 mg/l lub więcej. Potem zmierz ponownie, jeśli chlor związany szybko wraca, przyczyną jest zwykle za krótka filtracja albo za mała wymiana wody.

R

ROD (rodzinny ogród działkowy)

Na działce w rodzinnym ogrodzie działkowym basen do 15 m² można postawić bez pozwolenia na budowę i bez zgłoszenia (art. 29 ust. 2 pkt 35 lit. a Prawa budowlanego). Większy wymaga pozwolenia, a niezależnie od ustawy obowiązuje też regulamin ogrodu. To informacja, nie porada prawna.

S

skimmer

Otwór w ścianie przy lustrze wody, przez który pompa zasysa wodę z powierzchni razem z liśćmi i kurzem. Instrukcja skimmera Fluidra/AstralPool podaje dwie granice naraz: jeden skimmer na 25 m² lustra wody i najwyżej 7500 l/h przez jeden skimmer. Montuje się go tam, dokąd wiatr spycha liście, naprzeciw dysz powrotnych.

studnia przydomowa

Studnia do 30 m głębokości na potrzeby zwykłego korzystania z wód nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia wodnoprawnego (art. 395 pkt 5 Prawa wodnego). Woda z niej kosztuje tylko prąd pompy, ale bywa bogata w żelazo i mangan, które po dodaniu chloru barwią wodę na brązowo lub zielonkawo. Dla porównania: w wodzie z wodociągu może być najwyżej 200 µg/l żelaza i 50 µg/l manganu.

szkło filtracyjne

Złoże ze szkła, kruszonego albo w kulkach, wsypywane do filtra zamiast piasku. Producent szkła aktywowanego zaleca wsypać 85% masy piasku, ale szkło w kulkach bywa cięższe od piasku, więc decyduje karta Twojego produktu. Obietnice mniejszego zużycia wody na płukanie i lepszej filtracji to deklaracje producentów, nie niezależne pomiary.

Ś

ścieki (woda z basenu)

Ustawa nie mówi wprost, czy woda z basenu jest ściekiem; część wodociągów podaje, że tak. Na własną działkę możesz ją odprowadzać w ramach zwykłego korzystania z wód do 5 m³ na dobę, w głąb gruntu i nigdy na działkę sąsiada (art. 234 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego), a do kanalizacji, tylko za zgodą przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Przed spuszczeniem wody przestań dozować chlor i sprawdzaj jego poziom testem albo zneutralizuj go tiosiarczanem sodu; jedyna urzędowa wartość to 0,2 mg/l chloru wolnego: limit dla ścieków przemysłowych.

środek do zimowania

Preparat dodawany do wody, która zostaje na zimę w basenie stałym; dawkę podaje etykieta, a zależy ona m.in. od twardości wody. Przykładowa etykieta: 500 ml na 10 m³. Resztki środka mogą wiosną powodować pienienie się wody: pomaga wtedy dolanie świeżej wody.

świadectwo kwalifikacyjne (elektryk)

Dokument, który potwierdza kwalifikacje do eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych (art. 54 Prawa energetycznego); wydaje go komisja kwalifikacyjna po egzaminie. Zasilanie pompy, pompy ciepła, grzałki i oświetlenia przy basenie zleć elektrykowi z takim świadectwem: nie podłączaj tego sam. Wymagania dla instalacji przy basenach opisuje płatna norma PN-HD 60364-7-702; jej wartości zna elektryk, my ich nie podajemy.

T

tester DPD

Test kolorymetryczny z odczynnikiem DPD: osobne tabletki pokazują chlor wolny i chlor całkowity, a różnica wyników to chlor związany. Barwę próbki porównujesz ze skalą albo odczytujesz fotometrem, czyli elektronicznym miernikiem.

twardość wapniowa

Zawartość wapnia w wodzie, podawana w mg/l CaCO₃. Za miękka woda rozpuszcza fugi i metal, za twarda odkłada kamień; amerykańska służba sanitarna zaleca 180–250 mg/l, a w rozporządzeniu o wodzie pitnej zalecany zakres twardości (ogólnej) to 60–500 mg/l. Podnosi się ją chlorkiem wapnia, a obniża tylko wymianą części wody na miękką.

W

woda agresywna i woda osadzająca

Dwa skutki braku równowagi wody, które pokazuje indeks Langeliera. Woda agresywna (indeks poniżej zakresu równowagi) rozpuszcza fugi, beton i metal grzałek oraz wymienników; osadzająca (powyżej) odkłada kamień na ścianach, w filtrze i w pompie ciepła.

woda bezpowrotnie zużyta

Woda z wodociągu, która nie trafia do kanalizacji, np. zużyta do podlewania ogrodu; jej ilość ustala się na podstawie wskazań dodatkowego wodomierza zamontowanego na koszt odbiorcy i nie płaci się od niej za ścieki. Czy zaliczy do niej wodę do basenu, decyduje przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne: zapytaj przed napełnieniem.

wodorosiarczan sodu

Substancja czynna pH minus w proszku (NaHSO₄). Gram na metr sześcienny obniża zasadowość o 0,417 mg/l CaCO₃: wynika to ze stechiometrii, a nie z tabeli producenta. Rozpuść go w wiadrze z wodą i dozuj oddzielnie od chloru.

wodorowęglan sodu (soda oczyszczona)

Sól (NaHCO₃), którą podnosi się zasadowość: w sklepach sprzedawana także jako „zasadowość plus”. Gram na metr sześcienny zwiększa ją o 0,596 mg/l CaCO₃, a na pH wpływa tylko nieznacznie; do podnoszenia pH służy węglan sodu, czyli pH plus.

województwo (dane klimatyczne)

Kalkulatory parowania, plandeki, kolektora i zimowania pytają o województwo, bo korzystają z danych dla miasta wojewódzkiego: temperaturę z norm IMGW-PIB, wilgotność z NASA POWER i nasłonecznienie z PVGIS (Komisja Europejska). Dane mamy dla 16 województw, miesiąc po miesiącu w sezonie (maj–wrzesień), bo maj jest wyraźnie chłodniejszy od lipca.

wydajność pompy (przepływ)

Ile wody pompa przetłacza w ciągu godziny, w m³/h albo l/h; metr sześcienny na godzinę to 1000 litrów na godzinę. Minimalny przepływ to pojemność basenu podzielona przez wybrany czas obiegu. Tabliczka znamionowa podaje zwykle przepływ bez oporów: z filtrem, zaworem i rurami rzeczywisty przepływ jest mniejszy, co widać na krzywej pompy.

wyłącznik różnicowoprądowy

Zabezpieczenie, które odłącza zasilanie, gdy wykryje, że część prądu ucieka poza obwód: na przykład przez wodę albo ciało człowieka. Czy i jaki wyłącznik ma chronić obwody pompy, grzałki i oświetlenia przy basenie, ustala elektryk ze świadectwem kwalifikacyjnym; wartości z normy PN-HD 60364-7-702 celowo nie podajemy.

wysokość podnoszenia

Ciśnienie, które pompa musi pokonać, wyrażone w metrach słupa wody: różnica wysokości plus straty w rurach, kolanach, filtrze i zaworach. Im jest większa, tym mniejszy rzeczywisty przepływ: o ile mniejszy, pokazuje krzywa pompy. Straty zależą przede wszystkim od średnicy rury; kalkulator liczy je wzorem Hazena-Williamsa.

Z

zasadowość (alkaliczność)

Zdolność wody do zobojętniania kwasów: bufor, który stabilizuje pH; podaje się ją w mg/l CaCO₃. Amerykańska służba sanitarna zaleca 80–120 mg/l; polskiego źródła urzędowego nie znaleźliśmy. Według podręcznika PHTA koryguje się ją przed pH, bo dopóki jest za niska, pH się waha.

zasolenie

Ilość soli rozpuszczonej w wodzie basenu z elektrolizerem, w mg/l (ppm); zakres podaje instrukcja urządzenia, a instrukcja Intex wskazuje jako optymalne 3000 mg/l. Sól nie odparowuje: ubywa jej tylko z wodą usuniętą przy płukaniu filtra, wychlapaną lub spuszczoną. Za mało soli: urządzenie wytwarza mało chloru; za dużo: rośnie ryzyko korozji metalowych elementów.

zawór wielodrożny

Zawór na filtrze piaskowym, którym przełączasz tryb pracy: filtrację, płukanie wsteczne albo spust „na odpływ” z pominięciem filtra, np. przy odkurzaniu osadu po flokulancie. W instrukcjach Intex nazywa się go zaworem sześciodrogowym. We wzierniku zaworu widać, kiedy woda z płukania jest już czysta. Sam zawór też stawia opór: straty ciśnienia na nim podaje karta filtra.

zgłoszenie robót budowlanych

Procedura z art. 30 Prawa budowlanego, prostsza niż pozwolenie na budowę. Dla basenów ustawa przewiduje ją tylko na obszarze wpisanym do rejestru zabytków (art. 29 ust. 7 pkt 2 Prawa budowlanego: plus pozwolenie lub zaświadczenie konserwatora zabytków); poza tym basen jest albo wolny od formalności, albo wymaga pozwolenia. To informacja, nie porada prawna.

zimowanie (zazimowanie basenu)

Przygotowanie basenu do zimy. W basenie stałym obniżasz poziom wody poniżej dysz i skimmera (Chemoform podaje ok. 20 cm, ale pierwszeństwo ma instrukcja niecki), opróżniasz instalację, dodajesz środek do zimowania i przykrywasz basen. Basen stelażowy według polskiej instrukcji Intex trzeba opróżnić i zdemontować, gdy temperatura spada poniżej 5 °C, a według Bestway folię wolno składać tylko w temperaturze powyżej 15 °C, bo zimna folia pęka.

złoże filtracyjne

Warstwa piasku albo szkła filtracyjnego w filtrze, która zatrzymuje zanieczyszczenia. Ile złoża wsypać, podaje instrukcja filtra; masę w kilogramach wyliczysz z objętości i gęstości nasypowej podanej na worku (przykład z karty producenta mediów filtracyjnych: 1470 kg/m³ dla piasku). Nad złożem zostaw 35% jego wysokości wolnego miejsca, bo przy płukaniu wstecznym złoże się unosi.

zwykłe korzystanie z wód

Prawo właściciela gruntu do korzystania z wód na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego bez pozwolenia wodnoprawnego (art. 33 Prawa wodnego). Obejmuje pobór średniorocznie do 5 m³ na dobę oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi łącznie do 5 m³ na dobę: ten drugi limit dotyczy każdej doby. Urzędy nie rozstrzygnęły, czy napełnianie basenu mieści się w potrzebach gospodarstwa domowego; w razie wątpliwości zapytaj Wody Polskie.