Przejdź do treści
BasenBasen w ogrodzie
Podstawy

Chlor wolny, związany i całkowity – czym się różnią

Opublikowano

Chlor całkowity to suma dwóch części: chloru wolnego, który dezynfekuje wodę, i chloru związanego, czyli chloramin powstałych z potu, moczu i kosmetyków kąpiących się. Test DPD pokazuje chlor wolny i całkowity, a związany liczysz jako różnicę. Ta różnica ma znaczenie, bo według amerykańskiej służby sanitarnej (North Richland Hills) chloraminy dezynfekują 40–60 razy słabiej niż chlor wolny.

Kalkulator chloru związanego na podstawie wyników testu policzy dawkę, która usunie chloraminy.

Chlor wolny – ten, który działa

To chlor gotowy do działania. Sanepid (PSSE w Kamieniu Pomorskim) zaleca w basenie ogrodowym 1–3 mg/l chloru wolnego. Rozporządzenie o wodzie na pływalniach wymaga 0,3–0,6 mg/l, a w niecce odkrytej najwyżej 1,0 mg/l. Basen w ogrodzie nie jest jednak pływalnią w rozumieniu ustawy o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych, więc te liczby to punkt odniesienia, nie obowiązek.

Chlor związany – ten, który pachnie

Kiedy chlor wolny reaguje ze związkami azotu z potu i moczu, powstają chloraminy. Służba sanitarna z North Richland Hills pisze wprost: jeśli nad basenem czujesz „chlor”, to zwykle są to właśnie one. Wysoki poziom chloramin powoduje zapach, podrażnia oczy i skórę oraz sprzyja korozji. Chemoform w tabeli dotyczącej pH dodaje, że przy zbyt niskim pH tworzą się chloraminy i nieprzyjemny zapach.

Rozporządzenie dla pływalni dopuszcza najwyżej 0,3 mg/l chloru związanego i nakazuje „dążyć do utrzymania jak najniższej wartości”. Źródło amerykańskie zaleca reagować już przy 0,2 mg/l.

Rachunek: całkowity minus wolny

chlor związany = chlor całkowity − chlor wolny

Przykład: test pokazuje 1 mg/l chloru wolnego i 1,5 mg/l całkowitego. Chloru związanego jest więc 0,5 mg/l – więcej, niż dopuszcza rozporządzenie dla pływalni.

Punkt przełamania, czyli „razy dziesięć”

Dolanie odrobiny chloru nie usuwa chloramin. Trzeba dodać tyle chloru wolnego, żeby przekroczyć tzw. punkt przełamania. North Richland Hills zaleca dawkę dziesięciokrotnie większą niż stężenie chloru związanego; ze stechiometrii samej reakcji wynika ok. 7,6 : 1, a nadwyżka pokrywa zużycie chloru przez materię organiczną.

Dla przykładu powyżej: 0,5 mg/l × 10 = 5 mg/l chloru wolnego do dodania. W basenie 10 m³ kalkulator wylicza 89,3 g granulatu z dichlorem (56% aktywnego chloru) albo 71,4 g podchlorynu wapnia (70%). Ten poziom utrzymujesz, dopóki test nie przestanie wykazywać chloru związanego. Potem według North Richland Hills chlor wolny może spadać samoistnie, byle nie poniżej 1 mg/l – to ta sama dolna granica, którą Sanepid zaleca dla basenów ogrodowych.

Jedno zastrzeżenie: amerykańska służba sanitarna odradza chlorowanie do punktu przełamania preparatami ze stabilizatorem (dichlor, trichlor), bo powodują kumulację kwasu cyjanurowego. Podchloryn wapnia go nie wnosi, ale w Wykazie Produktów Biobójczych URPL część takich produktów ma adnotację „nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania” – sprawdź swój. Po przełamaniu do wody wchodzisz dopiero wtedy, gdy chlor wolny spadnie do zakresu 1–3 mg/l, tak jak po każdym chlorowaniu szokowym.

Jak mierzyć

Chlor wolny i całkowity oznaczysz testerem DPD, tabletkowym lub kroplowym: jeden odczynnik służy do pomiaru chloru wolnego, drugi – całkowitego, a który jest który, podaje instrukcja zestawu. North Richland Hills zauważa, że niektóre zestawy pokazują chlor związany wprost, a inne tylko wolny i całkowity. Jeśli Twój test ma jedno pole „chlor”, chloru związanego nim nie policzysz – sprawdź opis przed zakupem.

Na pływalniach chlor wolny mierzy się co najmniej co 4 godziny, a związany co najmniej raz na dobę. W ogrodzie nikt tego nie wymaga, ale te proporcje są dobrą wskazówką: chlor wolny sprawdzaj często, a związany regularnie i zawsze wtedy, gdy czujesz od wody zapach „chloru”. Więcej: test paskowy czy kroplowy.

Jak ograniczyć chloraminy

North Richland Hills radzi, żeby kąpiący się brali prysznic przed wejściem do wody – to samo zaleca dla basenów ogrodowych Główny Inspektorat Sanitarny. Na zapach chloru i podrażnienie oczu Chemoform zaleca chlorowanie szokowe, doprowadzenie pH do 7,0–7,4 i dolanie świeżej wody. Jeśli chlor związany szybko wraca, sprawdź czas filtracji i to, ile świeżej wody dolewasz – zob. ile wymienić wody w basenie.

Źródła

Policz to dla swojego basenu Chlor związany w basenie: ile chloru dodać do punktu przełamania