KH i GH: ta sama jednostka, dwie różne rzeczy

GH, czyli twardość ogólna, mówi, ile w wodzie jest wapnia i magnezu. KH, czyli twardość węglanowa, mówi, ile jest wodorowęglanów, a więc jak mocno woda opiera się zakwaszeniu. Obie wielkości zapisuje się w tych samych stopniach niemieckich, dlatego łatwo je pomylić. Ale to dwie różne liczby: woda może mieć KH wyższe od GH albo odwrotnie, a każdą z nich zmieniasz czymś innym.

Obie przeliczysz między °d, mg/l CaCO₃ i mval/l w przeliczniku twardości wody. Wzór jest dla nich ten sam: różni się tylko to, co mierzysz.

GH: wapń i magnez

Twardość ogólna to suma jonów dwuwartościowych, w praktyce wapnia (Ca²⁺) i magnezu (Mg²⁺). Jeden stopień niemiecki odpowiada 7,15 mg/l wapnia albo 4,33 mg/l magnezu. Test GH podaje ich sumę i nie mówi, ile jest czego. Jeśli raport podaje wapń i magnez osobno, GH policzysz sam: przy 80 mg/l wapnia i 15 mg/l magnezu wychodzi 14,66 °dGH, z czego 11,2 °d przypada na wapń.

Twardość, którą podają wodociągi, to właśnie GH. Wapń i magnez są potrzebne roślinom i zwierzętom, a wymagania co do GH różnią się między gatunkami. Nie podajemy „idealnych” zakresów, bo nie mamy dla nich źródeł, które spełniałyby nasze zasady.

KH: bufor, który stabilizuje pH

Twardość węglanowa mierzy wodorowęglany (HCO₃⁻). Test KH to miareczkowanie kwasem: dodajesz krople, aż wskaźnik zmieni kolor. Test mierzy więc zasadowość, czyli wszystko, co zobojętnia kwas. W zwykłej wodzie słodkiej są to głównie wodorowęglany.

1 °dKH to 0,3566 mval/l. Woda o KH 4 °dKH ma 1,426 mval/l, czyli 87 mg/l wodorowęglanów: w zapisie wodociągowym 71,4 mg/l CaCO₃.

pH w akwarium zależy od stosunku CO₂ do wodorowęglanów. Im wyższe KH, tym więcej CO₂ albo kwasu trzeba, żeby pH spadło o tyle samo, dlatego KH jest jedną z dwóch liczb w tabeli CO₂. Niskie KH to słaby bufor: w dzień rośliny zużywają CO₂, w nocy przybywa go z oddychania ryb i roślin, więc pH wyraźniej waha się między dniem a nocą. Dlaczego popularna wersja tabeli CO₂ zaniża wynik, wyjaśniamy w poradniku tabela CO₂ z KH i pH.

Dlaczego KH bywa wyższe od GH (i odwrotnie)

Jednostka ta sama, ale jony inne. GH liczy kationy (wapń, magnez), KH: aniony (wodorowęglany). Jeśli w wodzie jest wodorowęglan sodu, KH rośnie, a GH stoi w miejscu. Dwa przykłady policzone w silniku naszych kalkulatorów:

• Soda oczyszczona podnosi tylko KH. Żeby w 83,3 l wody podnieść KH z 4 do 6 °dKH, potrzeba 4,99 g wodorowęglanu sodu. Razem z nim trafia do wody 16,4 mg/l sodu, a GH się nie zmienia. Szczegóły znajdziesz w kalkulatorze podniesienia KH i w poradniku o sodzie oczyszczonej.
• Siarczany podnoszą tylko GH. Gips (siarczan wapnia) i sól Epsom (siarczan magnezu) dodają wapń i magnez bez wodorowęglanów. Tak remineralizuje się wodę RO: ilości policzysz w kalkulatorze remineralizacji.

Z tego samego powodu woda z domowego zmiękczacza jonowymiennego to nie to samo co woda RO. Zmiękczacz zamienia wapń i magnez na sód: GH spada, KH zostaje bez zmian, a ilość rozpuszczonych soli praktycznie się nie zmienia.

Gdy GH jest wyższe od KH, różnicę nazywa się twardością niewęglanową. To wapń i magnez, którym towarzyszą inne aniony, na przykład siarczany i chlorki. Przykład: raport podaje twardość 300 mg/l CaCO₃, czyli 16,81 °dGH, i wodorowęglany 250 mg/l, czyli 11,49 °dKH. Twardość niewęglanowa wynosi wtedy 5,32 °d (94,9 mg/l CaCO₃). Taka woda ma zarówno dużo wapnia i magnezu, jak i mocny bufor, ale to wciąż dwie różne liczby.

Co z tego wynika przy akwarium

• Mierz oba parametry osobno. Z GH nie wyliczysz KH ani odwrotnie.
• Raport z wodociągów to punkt wyjścia. Podaje GH, a KH tylko wtedy, gdy wodociąg bada zasadowość albo wodorowęglany: jak go czytać, opisujemy w poradniku o wynikach badań wody.
• Chcesz stabilniejszego pH? Patrz na KH. Chcesz dostarczyć wapnia i magnezu? Patrz na GH.
• Mieszanie z wodą RO obniża oba naraz, w tej samej proporcji, bo to zwykłe rozcieńczenie. Proporcję policzysz w kalkulatorze mieszania RO z kranówką.
• Zapisuj jednostkę z literą. „Woda ma 8 stopni” nic nie mówi, dopóki nie wiesz, czy chodzi o 8 °dGH, czy o 8 °dKH.

Policz swoje GH i KH w przeliczniku twardości wody i zapisz je obok siebie: z jednostką i z literą.