Twardość wody: °dGH, °n, mg/l CaCO₃ i mmol/l bez zamieszania

1 °dGH to 17,848 mg/l CaCO₃, 0,3566 mval/l i 0,178 mmol/l. To cztery zapisy tej samej ilości jonów wapnia i magnezu: różnią się jednostką, a nie treścią. Akwaryści liczą w stopniach niemieckich, wodociągi podają mg/l CaCO₃, a w wynikach laboratoryjnych spotkasz też mmol/l albo mval/l.

Każdą z tych wartości przeliczysz w przeliczniku twardości wody. Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się współczynniki i gdzie najłatwiej o pomyłkę.

Stopień niemiecki: °dH, °n, °dGH i °dKH

Definicję stopnia niemieckiego podaje metoda MEBAK, powtarzająca normę DIN 38409 część 6: 1 °dH odpowiada 10 mg/l tlenku wapnia (CaO), czyli 0,3566 mval/l. W Polsce ten sam stopień zapisuje się też jako °n. Akwaryści dopisują literę: °dGH dla twardości ogólnej (GH) i °dKH dla twardości węglanowej (KH). To wciąż ta sama jednostka, tylko zastosowana do dwóch różnych wielkości: o różnicy między nimi piszemy w poradniku KH i GH.

Definicja przez CaO jest historyczna i umowna. Nie znaczy to, że w wodzie jest tlenek wapnia. To sposób, żeby ilość jonów wapnia i magnezu wyrazić jedną liczbą. W tym serwisie piszemy °dGH i °dKH, a gdy chodzi o samą jednostkę: °d.

mg/l CaCO₃: jednostka z raportu wodociągów

Rozporządzenie o jakości wody pitnej podaje twardość w mg/l CaCO₃ i w tej jednostce znajdziesz ją w raporcie wodociągu. Tak jak przy CaO, to zapis umowny: całą twardość, także magnezową, wyraża się tak, jakby był to sam węglan wapnia.

Skąd 17,848? Wystarczy przeliczyć 10 mg CaO na CaCO₃ przez stosunek mas molowych: 10 × 100,086 ÷ 56,077 = 17,848 mg/l. Masy molowe wynikają z mas atomowych CIAAW/IUPAC (pełna lista w źródłach). Jeśli spotkasz zaokrąglenie 17,8, to ta sama liczba. Z powodu tego jednego współczynnika wodociąg i akwarysta mówią o tej samej wodzie, a ich liczby wyglądają zupełnie inaczej: 300 i 16,81.

W wodzie słodkiej 1 mg/l to praktycznie 1 ppm, więc „ppm CaCO₃” w zagranicznych materiałach znaczy to samo.

60 i 500 mg/l to granice zakresu zalecanego dla wody pitnej (Dz.U. 2026 poz. 748). To zalecenie dla ludzi, nie dla ryb.

mmol/l i mval/l: czynnik 2, o który łatwo się potknąć

Milimol mówi, ile jest jonów, a miliwal (miliekwiwalent, meq): ile niosą ładunku. Wapń i magnez są dwuwartościowe (Ca²⁺, Mg²⁺), więc 1 mmol/l tych jonów to 2 mval/l. Stąd:

• 1 mmol/l = 100,1 mg/l CaCO₃ = 5,61 °d,
• 1 mval/l = 50,1 mg/l CaCO₃ = 2,80 °d,
• 1 °d = 0,3566 mval/l = 0,178 mmol/l.

Pomyłka między mmol/l a mval/l daje błąd dokładnie dwukrotny. Jeśli wynik z laboratorium wydaje Ci się dwa razy za wysoki albo za niski, sprawdź najpierw tę jednostkę.

W mval/l (meq/l) akwaryści morscy podają alkaliczność. Przelicznik z °dKH jest ten sam: 1 °dKH = 0,3566 meq/l.

Przykład: jedna woda w czterech zapisach

Załóżmy, że raport wodociągu podaje twardość 300 mg/l CaCO₃. Przelicznik pokaże:

• 16,81 °dGH,
• 5,994 mval/l,
• 2,997 mmol/l.

To wciąż ta sama woda. Jeśli test kropelkowy GH pokaże w domu około 17 °dGH, raport i test się zgadzają.

Ten sam przelicznik działa dla KH, jeśli laboratorium podaje zasadowość w mg/l CaCO₃: 71,4 mg/l CaCO₃ to 4 °dKH. GH i KH przeliczasz identycznie: różnica leży w tym, co zmierzono, a nie w arytmetyce.

Jednej rzeczy przelicznik nie zrobi: nie zamieni twardości ogólnej na węglanową. Z 16,81 °dGH nie da się wyliczyć KH, bo to dwie różne wielkości zapisane w tej samej jednostce.

Najczęstsze pomyłki

• Inny stopień. Istnieją też stopnie francuskie i angielskie, zdefiniowane inaczej. Nasz przelicznik ich nie obsługuje. Jeśli test albo raport podaje „stopnie” bez dopisku, sprawdź w instrukcji, o które chodzi.
• GH wzięte za KH. Twardość z raportu wodociągów to GH. KH trzeba zmierzyć osobno albo odczytać z zasadowości, jeśli raport ją podaje. Krok po kroku opisujemy to w poradniku jak odczytać wyniki badań wody.
• Miligramy jonu zamiast mg/l CaCO₃. Jeśli raport podaje osobno wapń i magnez w mg/l, to nie jest twardość w mg/l CaCO₃. Przelicz każdy jon osobno: 1 °d to 7,15 mg/l wapnia albo 4,33 mg/l magnezu i zsumuj stopnie.
• Kropla to nie zawsze stopień. W teście kropelkowym wynik to liczba kropli razy wartość podana w instrukcji. Sprawdź, czy chodzi o stopnie niemieckie.
• Zaokrąglenia po drodze. Przeliczając tam i z powrotem, trzymaj co najmniej dwa miejsca po przecinku i zaokrąglaj dopiero wynik końcowy.

Wpisz liczbę z raportu albo z testu do przelicznika twardości wody i zobacz ją od razu we wszystkich czterech jednostkach.