Umowa o dzieło a ZUS w 2026 r.: składki, podatek i netto

Umowa o dzieło z firmą, w której nie masz etatu, jest wolna od składek: nie płacisz od niej ZUS ani składki zdrowotnej. Wyjątkiem jest dzieło dla własnego pracodawcy, które ZUS traktuje jak pracę na etacie. Z kwoty umowy potrąca się więc tylko zaliczkę na PIT, a jej wysokość zależy od kosztów: 20% albo 50% przy przeniesieniu praw autorskich.

Wyliczenia według parametrów na 2026 r.

Dlaczego od dzieła nie ma składek

Art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymienia osoby, które obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym: pracowników, zleceniobiorców, przedsiębiorców i inne grupy. Wykonawcy dzieła wśród nich nie ma. Nie ma go też wśród osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Wyjątek: jeśli zawierasz umowę o dzieło z własnym pracodawcą albo w jej ramach pracujesz na jego rzecz, masz wtedy dla ZUS status pracownika (art. 8 ust. 2a). Przychód z dzieła dolicza się do podstawy składek z etatu (art. 18 ust. 1a), więc płaci się od niego wszystkie składki.

Brak składek ma swoją cenę. Umowa o dzieło nie zwiększa przyszłej emerytury, nie daje zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego i nie daje ubezpieczenia zdrowotnego. Nie liczy się też do stażu pracy: od 2026 r. art. 302¹ Kodeksu pracy wlicza do niego okresy działalności gospodarczej i umów zlecenia, ale nie umów o dzieło.

Zgłoszenie do ZUS to nie składki

Zamawiający informuje ZUS o każdej umowie o dzieło zawartej z osobą, która nie jest jego pracownikiem, w ciągu 7 dni od jej zawarcia (art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). ZUS udostępnia do tego formularz RUD. To tylko informacja: nie oznacza objęcia ubezpieczeniem ani obowiązku płacenia składek. Obowiązek ciąży na zamawiającym, nie na Tobie.

Nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze. Jeśli zamiast konkretnego rezultatu wykonujesz stale te same czynności, ZUS może uznać umowę za zlecenie i naliczyć składki. Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może też decyzją stwierdzić, że umowa cywilnoprawna jest w rzeczywistości stosunkiem pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).

Podatek: koszty 20% albo 50%

• Koszty uzyskania przychodu wynoszą 20% kwoty (art. 22 ust. 9 pkt 4 ustawy o PIT).
• Twórcy, którzy przenoszą prawa autorskie lub udzielają licencji, stosują koszty 50% (art. 22 ust. 9 pkt 3). Dotyczy to działalności wymienionych w art. 22 ust. 9b, na przykład programów komputerowych, literatury, fotografii, publicystyki czy architektury. Koszty 50% mogą łącznie wynieść najwyżej 120 000 zł w roku (art. 22 ust. 9a).
• Zaliczka to 12% od kwoty pomniejszonej o koszty (art. 41 ust. 1). Jeśli złożysz zamawiającemu PIT-2 i nie korzystasz z kwoty zmniejszającej podatek gdzie indziej, zaliczka spada o 300 zł miesięcznie (art. 31b ust. 1).
• Przy umowie do 200 zł z firmą, która nie jest Twoim pracodawcą, pobiera się zryczałtowany podatek 12% od całej kwoty, bez kosztów (art. 30 ust. 1 pkt 5a).
• Ulga dla młodych nie obejmuje dzieła. Art. 21 ust. 1 pkt 148 zwalnia tylko przychody z pracy i z umów zlecenia, więc osoba przed 26. urodzinami płaci od dzieła podatek jak wszyscy.

Przykład: 5000 zł brutto z umowy o dzieło

Założenia: jedna umowa o dzieło z firmą, która nie jest Twoim pracodawcą, wypłata w jednym miesiącu.

Dla porównania: z umowy zlecenia na 5000 zł, jako jedynej umowy osoby po 26. urodzinach, bez chorobowego i bez PIT-2, na rękę zostaje 3611,67 zł. Różnicę tworzą składki ZUS i zdrowotna, których przy dziele nie ma. Za tę różnicę płacisz brakiem ubezpieczenia.

Czy dzieło zostanie oskładkowane?

W debacie publicznej wracały zapowiedzi objęcia umów o dzieło składkami ZUS. Na 1 października 2026 r. żaden taki przepis nie obowiązuje: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje składek od dzieła zawieranego z obcym zamawiającym. Zapowiedź albo projekt to nie prawo, dopóki ustawa nie zostanie uchwalona i ogłoszona w Dzienniku Ustaw.

Netto z własnej umowy, z kosztami 20% albo 50% i z PIT-2 lub bez, policzysz w kalkulatorze umowy o dzieło. Zasady zlecenia opisujemy w poradniku umowa zlecenie dla studenta.