Czy ryby przezimują w oczku? Grubość lodu w Twoim województwie
Kalkulator nie odpowie wprost „tak” albo „nie”. Odpowie na pytanie, od którego zależy cała reszta: ile lodu może narosnąć w Twoim województwie i ile wody zostanie pod nim przy Twojej głębokości oczka. W wariancie ostrożnym, bez śniegu, wychodzi od 28 cm w zachodniopomorskim (Szczecin) do 60 cm w podlaskim (Białystok). Jeśli oczko w strefie zimowania jest płytsze niż ten lód, w takiej zimie może zamarznąć do dna.
Czy ryby przetrwają w wodzie, która zostanie, zależy jeszcze od tlenu, gazów pod lodem, kondycji i gatunku ryb. Tego żadne obliczenie grubości lodu nie rozstrzygnie. Poniżej pięć kroków i tabela dla wszystkich województw z kalkulatora lodu na oczku.
Krok 1. Wybierz województwo
Kalkulator korzysta z norm klimatycznych IMGW-PIB 1991–2020 dla stacji w Twoim województwie: średniej temperatury dobowej i średniej temperatury minimalnej, miesiąc po miesiącu. Dla miesięcy z temperaturą poniżej zera liczy sumę stopniodni mrozu. Są dwa wyjątki: pomorskie korzysta ze stacji w Lęborku, bo dla Gdańska IMGW nie ma kompletnej serii norm, a kujawsko-pomorskie: ze stacji w Toruniu.
Jeśli mieszkasz w górach albo w mrozowisku, Twoja zima jest ostrzejsza niż na stacji w mieście wojewódzkim. Wtedy traktuj wynik jako dolną granicę.
Krok 2. Zmierz głębokość tam, gdzie ryby zimują
Nie przy brzegu i nie na półce z roślinami, tylko w strefie, w której ryby stoją zimą. Zmierz ją w kilku punktach łatą albo kijem z podziałką i przyjmij najmniejszy wynik. Lód narasta od powierzchni, więc płytsze miejsce w strefie zimowania najpierw straci wodę.
Mierz jesienią, przy normalnym poziomie wody, a nie po letnim parowaniu ani po ulewie. Sprawdź też dno: gruba warstwa mułu i liści to nie woda. Kij wchodzący w miękki osad pokaże więcej, niż naprawdę masz. Jeśli muł jest gruby, zmierz głębokość do jego powierzchni albo usuń go przed zimą.
Krok 3. Wybierz warunki: śnieg czy wiatr
Śnieg na lodzie izoluje i spowalnia jego przyrost. W równaniu Stefana (US Army Corps of Engineers, EM 1110-2-1612) współczynnik α wynosi wtedy 1,7–2,4, a na wietrze bez śniegu 2,7. Jeśli odśnieżasz lód albo oczko leży w otwartym, przewiewnym miejscu, wybierz wariant bez śniegu. Dla śniegu kalkulator bierze górną granicę 2,4, żeby nie zaniżać grubości lodu.
Pamiętaj, że w wielu zimach śnieg nie leży na lodzie przez cały sezon: odwilż i wiatr go usuwają, a mróz wraca na goły lód. Jeśli nie masz pewności, jak jest u Ciebie, licz bez śniegu. Ten wariant daje grubszy lód, więc pomyłka działa na korzyść ryb.
Krok 4. Odczytaj wariant ostrożny
Tabela pokazuje oba warianty. Wynik z norm średnich jest zaniżony: we Wrocławiu i w Szczecinie średnia żadnego miesiąca nie spada poniżej zera, więc wychodzi 0 cm, a oczka tam przecież zamarzają. Wariant ostrożny liczy każdą dobę tak, jakby cała była tak zimna jak przeciętna noc.
| Województwo (stacja) | Suma mrozu, °C·dni: normy / ostrożnie | Lód bez śniegu: normy / ostrożnie | Lód pod śniegiem, ostrożnie |
|---|---|---|---|
| dolnośląskie (Wrocław) | 0 / 238 | 0 / 42 cm | 37 cm |
| kujawsko-pomorskie (Toruń) | 36,9 / 298,4 | 16 / 47 cm | 41 cm |
| lubelskie (Lublin) | 148,1 / 407 | 33 / 54 cm | 48 cm |
| lubuskie (Gorzów Wlkp.) | 3,1 / 153,4 | 5 / 33 cm | 30 cm |
| łódzkie (Łódź) | 55 / 313,3 | 20 / 48 cm | 42 cm |
| małopolskie (Kraków) | 70,8 / 380,4 | 23 / 53 cm | 47 cm |
| mazowieckie (Warszawa) | 60,9 / 313,3 | 21 / 48 cm | 42 cm |
| opolskie (Opole) | 15,5 / 234,9 | 11 / 41 cm | 37 cm |
| podkarpackie (Rzeszów) | 91,4 / 373,7 | 26 / 52 cm | 46 cm |
| podlaskie (Białystok) | 177,7 / 491,8 | 36 / 60 cm | 53 cm |
| pomorskie (Lębork) | 6,2 / 195,2 | 7 / 38 cm | 34 cm |
| śląskie (Katowice) | 37,2 / 340,9 | 16 / 50 cm | 44 cm |
| świętokrzyskie (Kielce) | 127,2 / 446,7 | 30 / 57 cm | 51 cm |
| warmińsko-mazurskie (Olsztyn) | 105,5 / 370,9 | 28 / 52 cm | 46 cm |
| wielkopolskie (Poznań) | 12,4 / 201,1 | 10 / 38 cm | 34 cm |
| zachodniopomorskie (Szczecin) | 0 / 108 | 0 / 28 cm | 25 cm |
Dla porównania: średnia maksymalna grubość lodu na 35 jeziorach obserwowanych przez IMGW-PIB w latach 1981–2020 to 23 cm, a rekord to 66 cm na jeziorze Litygajno w 1996 r. Rekord przewyższa każdy wynik z tabeli. Wariant ostrożny opisuje więc zimę przeciętną, liczoną ostrożnie, a nie najgorszą możliwą. Źródła wszystkich liczb podajemy na stronie Źródła.
Krok 5. Odejmij lód od głębokości i zdecyduj
Przykład: małopolskie (Kraków), wariant ostrożny bez śniegu, czyli 53 cm lodu.
- Przy głębokości 60 cm zostaje 7 cm wody, czyli 12% głębokości.
- Przy głębokości 90 cm zostaje 37 cm, czyli 41%.
Pod śniegiem (47 cm lodu) zostałoby odpowiednio 13 i 43 cm. Te liczby nie są progiem przeżycia: nie znamy źródła technicznego, które podawałoby taki próg, a liczb krążących w sklepach i na forach nie przepisujemy. Pokazują za to jasno, kiedy zima zabiera większość wody.
Jeśli wody zostaje mało, masz kilka możliwości. Przy przebudowie możesz pogłębić strefę zimowania; jak zaplanować strefy, opisujemy w poradniku Strefy głębokości w oczku. Zanim ruszysz łopatą, policz nową pojemność, bo od niej zależy dobór pompy i filtra: Jak policzyć pojemność oczka o nieregularnym kształcie. Część hodowców przenosi ryby na zimę do zbiornika w pomieszczeniu. Jeśli ryby zostają w oczku, utrzymuj przerębel: piszemy o tym w poradniku Oczko wodne zimą.
O kondycji ryb przed zimą i o tym, czy dany gatunek nadaje się do zimowania w oczku, porozmawiaj z lekarzem weterynarii.
Policz swój przypadek w kalkulatorze lodu na oczku: wybierz województwo, wpisz głębokość strefy zimowania i warunki śniegowe.