Strefy głębokości w oczku: bagienna, płytka, głęboka

Oczko ze strefami głębokości to w praktyce trzy baseny w jednym: płycizna bagienna przy brzegu, półki na rośliny i strefa głęboka. Każda ma inną powierzchnię i inną głębokość, więc pojemność liczy się strefa po strefie: dla każdej mnożysz powierzchnię przez głębokość, a wyniki sumujesz. Jeśli pomnożysz całą powierzchnię przez głębokość najgłębszego miejsca, zawyżysz wynik: w naszym przykładzie aż o 60%.

Swoje oczko policzysz w kalkulatorze pojemności oczka. Dla każdej strefy wybierz kształt „Nieregularne (podaję powierzchnię)”, wpisz powierzchnię strefy, a jej głębokość podaj w pierwszym punkcie pomiaru. W pozostałych punktach zostaw zera (zero oznacza punkt pominięty w średniej). Na koniec zsumuj wyniki wszystkich stref.

Po co w ogóle strefy

• Strefa bagienna: najpłytsza, przy samym brzegu. Rosną w niej rośliny bagienne, którym wystarcza mokre podłoże albo cienka warstwa wody.
• Strefa płytka: półki, na których stawia się kosze z roślinami wodnymi.
• Strefa głęboka: miejsce dla roślin, które potrzebują więcej wody nad sobą, i dla ryb, zwłaszcza zimą.

Ile centymetrów wody potrzebuje konkretna roślina, podaje jej etykieta albo sprzedawca i to ta głębokość decyduje, na której półce stanie kosz. Nie podajemy uniwersalnych głębokości stref, bo nie mamy dla nich źródła, a każda roślina ma inne wymagania.

Jedno oczko, trzy wyniki

Przykładowe oczko ma 4 × 3 m, czyli 12 m² lustra wody. Najgłębsze miejsce: 1,2 m. Podział na strefy: bagienna 2 m² o głębokości 0,1 m, płytka 4 m² o głębokości 0,4 m i głęboka 6 m² o głębokości 1,2 m. Kalkulator podaje:

Pierwszy wynik jest zawyżony o 60%, bo liczy wodę tam, gdzie są półki i brzeg. Drugi jest zaniżony, bo średnia z pięciu punktów traktuje każdy pomiar jednakowo, niezależnie od tego, jaką powierzchnię reprezentuje: płytka półka „waży” w niej tyle samo co dół. Średnia z punktów działa dobrze wtedy, gdy rozłożysz je równo po całym oczku: na przykład co pół metra wzdłuż osi. Gdy mierzysz „na wyczucie”, pewniejsze jest liczenie strefami.

W przykładzie strefa głęboka zajmuje połowę powierzchni, ale mieści 80% wody. Półki zajmują dużą część lustra wody, ale mieszczą niewiele litrów.

Dlaczego te litry mają znaczenie

Od pojemności oczka zależy wszystko, co liczysz później: przepływ pompy, moc lampy UV-C, ilość soli, dawka uzdatniacza. Błąd w litrach przenosi się na każdą z tych liczb w tej samej proporcji. Jeśli chcesz podnieść zasolenie o 0,1%, różnica między 14 400 l a 9000 l to 14,4 kg soli zamiast 9 kg: o tym, czego jeszcze pilnować przy soli, piszemy w poradniku Sól w oczku wodnym.

Jak zmierzyć strefy:

• Głębokość mierz łatą lub tyczką z podziałką, od lustra wody do dna albo do powierzchni półki.
• Powierzchnię strefy rozbij na prostokąty i trójkąty albo odczytaj z projektu, jeśli oczko budowałeś według rysunku.
• Przy nieregularnym brzegu pomoże metoda z poradnika Jak policzyć pojemność oczka o nieregularnym kształcie.
• Duże kamienie i gruba warstwa podłoża na dnie zajmują miejsce, w którym byłaby woda, jeśli jest ich dużo, odejmij ich objętość.

Strefy zimą: płycizna zamarza pierwsza

Grubość lodu kalkulator szacuje równaniem Stefana na podstawie sumy stopniodni mrozu z norm klimatycznych IMGW-PIB 1991–2020 dla Twojego województwa. Wariant średni liczy się ze średnich temperatur dobowych, ostrożny: ze średnich minimalnych, tak jakby każda doba była zimna jak przeciętna noc. Dla Warszawy, bez śniegu na lodzie, kalkulator oczka zimą podaje 21 cm lodu w wariancie średnim i 48 cm w wariancie ostrożnym. Dla Białegostoku: 36 cm i 60 cm.

Co to znaczy dla stref z przykładu:

• Strefa bagienna i półka 0,4 m: w wariancie ostrożnym zamarzają do dna, zarówno w Warszawie, jak i w Białymstoku. W wariancie średnim półka w Warszawie do dna nie zamarza (zostaje 19 cm wody), a w Białymstoku zostają pod lodem tylko 4 cm.
• Strefa głęboka 1,2 m: w wariancie ostrożnym zostaje pod lodem 72 cm wody w Warszawie i 60 cm w Białymstoku.

Dla porównania: według IMGW-PIB średnia maksymalna grubość lodu na 35 jeziorach Niżu Polskiego w latach 1981–2020 wynosiła 23 cm, a rekord serii to 66 cm na jeziorze Litygajno w 1996 r. Skąd pochodzą te liczby, wyjaśniamy na stronie źródeł.

Nie podajemy minimalnej głębokości, przy której przezimują koi: nie znaleźliśmy polskiego źródła technicznego, które by ją ustalało. Kalkulator mówi tylko, ile wody zostaje pod lodem na głębokości, którą wpiszesz. Resztę zimowych pytań omawiamy w poradniku Oczko wodne zimą: lód, głębokość i przerębel.

Weź łatę i zmierz głębokość oraz powierzchnię każdej strefy. Potem policz litry strefa po strefie w kalkulatorze pojemności oczka i zapisz wynik: tę liczbę wpiszesz później do kalkulatorów pompy, lampy UV i soli. Jeśli dopiero kopiesz, folię policz z najgłębszej strefy: kalkulator folii do oczka doda obie skarpy i zapas na brzegu.