Nigdy nie wypuszczaj zwierząt i roślin z akwarium do natury

Nie wypuszczaj do rzeki, stawu, jeziora, rowu ani do lasu niczego, co żyło w akwarium albo w oczku: ryb, krewetek, raków, ślimaków, żółwi, płazów ani roślin. W Polsce zabrania tego art. 7 ust. 1 ustawy o gatunkach obcych (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1589): „Zakazuje się wprowadzania do środowiska oraz przemieszczania w środowisku gatunków obcych”. Zakaz obejmuje każdy gatunek obcy, a nie tylko te z list gatunków inwazyjnych.

Gatunek obcy to, w uproszczeniu, gatunek, który znalazł się poza swoim naturalnym zasięgiem. Tak jest z niemal każdą rybą, krewetką i rośliną z akwarium tropikalnego. Oczko ogrodowe bywa furtką: przelewa się po ulewie, a nadmiar roślin ląduje w rowie. Jeśli je budujesz, policz jego pojemność w kalkulatorze pojemności oczka i zaplanuj przelew tak, żeby woda z oczka nie spływała do cieku ani stawu.

Dlaczego to nie jest „wypuszczenie na wolność”

• Zwierzę z tropików zwykle nie przeżyje polskiej zimy: wypuszczenie oznacza dla niego powolną śmierć, a nie wolność.
• Te, które przeżyją, potrafią się rozmnożyć. Rozporządzenie Rady Ministrów z listami inwazyjnych gatunków obcych (Dz.U. 2022 poz. 2649) zalicza do gatunków rozprzestrzenionych w Polsce na szeroką skalę m.in. raka marmurkowego, żółwia ozdobnego, czebaczka amurskiego i trawiankę. Żółw ozdobny i rak marmurkowy trafiały do sklepów zoologicznych, zanim wpisano je na listę unijną.
• Razem ze zwierzęciem wypuszczasz jego pasożyty i choroby. Amerykańskie gatunki raków mogą przenosić dżumę raczą (Aphanomyces astaci), groźną dla rodzimych raków.
• Rośliny odrastają z fragmentów. Kawałek pędu wyrzucony do rowu może dać początek nowemu stanowisku.

Co mówi prawo

• Każdy gatunek obcy: zakaz wprowadzania do środowiska (art. 7 ust. 1 ustawy). Wyjątki z art. 7 ust. 3 dotyczą m.in. gospodarki rybackiej prowadzonej na podstawie osobnych przepisów, zwierząt łownych oraz roślin sadzonych na terenach zieleni w miastach i wsiach o zwartej zabudowie. Żaden z tych wyjątków nie obejmuje gatunków z list inwazyjnych.
• Gatunki z listy unijnej: art. 7 rozporządzenia (UE) 1143/2014 zakazuje m.in. ich przetrzymywania, hodowli, transportu, sprzedaży, wymiany i uwalniania do środowiska. Samą listę zawiera rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1141, zmieniane w latach 2017, 2019, 2022 i 2025. Wersja skonsolidowana pochodzi z 07.08.2025.
• Gatunki z polskiej listy (Dz.U. 2022 poz. 2649): art. 7 ust. 2 ustawy zakazuje dodatkowo m.in. ich przetrzymywania, hodowli, wprowadzania do obrotu i wymiany.

Co za to grozi

Gatunek z listy unijnej lub polskiej: za wprowadzenie do środowiska, a także za złamanie pozostałych zakazów (np. przetrzymywania czy sprzedaży):

• administracyjna kara pieniężna do 1 000 000 zł, którą wymierza regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 33);
• odpowiedzialność karna (art. 34): za czyn umyślny pozbawienie wolności od 3 miesięcy do lat 5, za nieumyślny: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2.

Inny gatunek obcy: za wprowadzenie do środowiska grozi kara aresztu albo grzywny (art. 35 ust. 1 pkt 1).

Przepadek: skazując za przestępstwo z art. 34 albo karząc za wykroczenie z art. 35, sąd może orzec przepadek gatunku obcego, nawet jeśli nie był on własnością sprawcy (art. 34 ust. 3, art. 35 ust. 2).

To opis przepisów, a nie porada prawna w Twojej sprawie: patrz zastrzeżenia.

Co zrobić zamiast wypuszczania

1. Oddaj zwierzę do sklepu lub hodowcy, od którego je masz. Najlepiej zapytaj o to jeszcze przed zakupem.
2. Oddaj je innemu akwaryście: przez klub, stowarzyszenie, grupę lub forum akwarystyczne. Dotyczy to wyłącznie gatunków spoza list: zwierząt z listy unijnej ani polskiej nie wolno nikomu przekazywać prywatnie.
3. Gatunek z listy? Art. 11 ustawy przewiduje przekazanie zwierzęcia: podmiotowi, który ma zezwolenie, do azylu dla zwierząt albo do Centralnego Azylu dla Zwierząt. Zacznij od kontaktu z regionalną dyrekcją ochrony środowiska (RDOŚ) lub Generalną Dyrekcją Ochrony Środowiska (GDOŚ). Szczegóły opisujemy w poradniku żółw czerwonolicy, rak marmurkowy i inne gatunki inwazyjne w domu.
4. Lekarz weterynarii, gdy zwierzę jest chore albo nie ma innego wyjścia. Nie uśmiercaj zwierzęcia na własną rękę. Zwierzę domowe z gatunku z listy może uśmiercić wyłącznie lekarz weterynarii, na wniosek posiadacza (art. 11 ust. 5).
5. Rośliny i woda z podmian. Resztki z przycinania wysusz i wyrzuć z odpadami: nigdy do wody ani do rowu. Wodę z podmian wylewaj do kanalizacji albo na trawnik z dala od wód. O roślinach, których nie wolno już nawet trzymać, piszemy w poradniku rośliny do oczka, których nie wolno już sprzedawać ani sadzić.

Widzisz żółwia albo obcego raka w stawie?

Kto stwierdzi w środowisku gatunek z listy unijnej lub polskiej, ma obowiązek niezwłocznie zgłosić to wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta właściwemu dla miejsca obserwacji (art. 15). Zgłoszenie składa się na piśmie, także elektronicznie, na przykład e-mailem. Podaj w nim:

• imię i nazwisko oraz adres, e-mail albo telefon;
• nazwę gatunku;
• liczbę osobników lub zajętą powierzchnię (o ile da się ją ustalić);
• miejsce i datę obserwacji;
• zdjęcie, jeśli je masz.

Nie zabieraj zwierzęcia do domu: transport i przetrzymywanie gatunków z list są zakazane.

Więcej o gatunkach inwazyjnych i materiały GDOŚ znajdziesz na stronie gov.pl/web/gdos/inwazyjne-gatunki-obce3. Akty prawne, na które się powołujemy, wymieniamy na stronie źródeł.

Zanim kupisz nowe zwierzę albo roślinę, sprawdź nazwę łacińską na liście gatunków inwazyjnych i ustal, dokąd trafi, jeśli przestaniesz się nim zajmować. Planując oczko, zacznij od kalkulatora pojemności oczka i od przelewu, który nie prowadzi do żadnego cieku.