Rośliny do oczka, których nie wolno już sprzedawać ani sadzić

Roślin z unijnej listy inwazyjnych gatunków obcych nie wolno w UE sprzedawać, trzymać, uprawiać, rozmnażać ani komukolwiek przekazywać: także w ogrodowym oczku i w akwarium. Na liście są rośliny, które przez lata sprzedawano do oczek i akwariów: hiacynt wodny, pistia rozetkowa, salwinia uciążliwa, kabomba karolińska czy wywłócznik brazylijski. Prywatnemu właścicielowi rośliny prawo nie daje wyjątku „trzymam, bo mam ją sprzed wpisu na listę”: taki wyjątek (art. 31 rozporządzenia 1143/2014) dotyczy tylko zwierząt domowych.

Jeśli po usunięciu takich roślin przebudowujesz oczko albo zmieniasz jego obsadę, zacznij od policzenia pojemności w kalkulatorze pojemności oczka.

Rośliny wodne i bagienne z listy unijnej

Listę zawiera rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1141, zmieniane w latach 2017, 2019, 2022 i 2025 (wersja skonsolidowana z 07.08.2025). Polskie nazwy podajemy za rozporządzeniem Rady Ministrów Dz.U. 2022 poz. 2649; tam, gdzie polskiej nazwy brak, podajemy tylko łacińską.

• Pontederia crassipes (dawniej Eichhornia crassipes): eichornia gruboogonkowa, czyli hiacynt wodny
• Pistia stratiotes: pistia rozetkowa, w handlu także „sałata wodna”; na liście od 02.08.2024
• Salvinia molesta: salwinia uciążliwa
• Cabomba caroliniana: kabomba karolińska
• Myriophyllum aquaticum: wywłócznik brazylijski
• Myriophyllum heterophyllum: wywłócznik różnolistny
• Elodea nuttallii: moczarka delikatna
• Lagarosiphon major: lagarosyfon wielki
• Hydrocotyle ranunculoides: wąkrota jaskrowata
• Gymnocoronis spilanthoides: gymnokoronis dębolistny
• Ludwigia grandiflora i Ludwigia peploides
• Alternanthera philoxeroides
• Lysichiton americanus: tulejnik amerykański, roślina bagienna sadzona przy brzegach
• Crassula helmsii: na liście od 07.08.2025

Na polskiej liście (Dz.U. 2022 poz. 2649) jest też paproć pływająca Azolla filiculoides: azolla drobna. Dla gatunków z polskiej listy art. 7 ust. 2 ustawy o gatunkach obcych zakazuje m.in. przetrzymywania, uprawy, wprowadzania do obrotu, wykorzystywania i wymiany.

Nie ma na liście unijnej: Egeria densa, Hygrophila polysperma i Elodea canadensis (moczarka kanadyjska). Możesz je kupić i trzymać, ale, jak każdego gatunku obcego, nie wolno ich wprowadzać do środowiska. Uważaj na pomyłki: moczarka kanadyjska jest dozwolona, moczarka delikatna już nie. Sprawdzaj nazwę łacińską na etykiecie, a nie zdjęcie.

Co dokładnie jest zakazane

Art. 7 ust. 1 rozporządzenia (UE) 1143/2014 zakazuje, by gatunki z listy unijnej były celowo:

• wprowadzane na terytorium Unii, także w tranzycie pod dozorem celnym,
• przetrzymywane, także w obiekcie izolowanym,
• hodowane, także w obiekcie izolowanym,
• transportowane do Unii, z niej lub w jej obrębie: z wyjątkiem transportu do obiektów w ramach eliminacji,
• wprowadzane do obrotu,
• wykorzystywane lub wymieniane,
• rozmnażane lub uprawiane, także w obiekcie izolowanym,
• uwalniane do środowiska.

Za naruszenie tych zakazów ustawa o gatunkach obcych przewiduje administracyjną karę pieniężną do 1 000 000 zł (art. 33), a także odpowiedzialność karną: pozbawienie wolności od 3 miesięcy do lat 5, a przy czynie nieumyślnym grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2 (art. 34). Szerzej o sankcjach piszemy w poradniku Nigdy nie wypuszczaj zwierząt i roślin z akwarium do natury. Ten tekst opisuje przepisy, a nie Twoją sytuację: patrz zastrzeżenia.

Masz taką roślinę w oczku albo w akwarium?

1. Usuń ją całą, łącznie z drobnymi kawałkami i korzeniami. Wiele roślin wodnych odrasta z fragmentów pędu, a pływające rozmnażają się z rozłogów i oderwanych kawałków.
2. Nie wyrzucaj jej do wody, do rowu, na brzeg stawu ani do lasu. Nie oddawaj jej też nikomu i nie sprzedawaj: to także jest zakazane.
3. Zniszcz ją tak, żeby się nie rozmnożyła. Rozporządzenie Dz.U. 2022 poz. 2649 opisuje to w części o działaniach zaradczych (§ 4 ust. 4 pkt 2): usunięte rośliny z list, które mogą się rozmnożyć, zabezpiecza się na czas transportu i przetwarza, między innymi przez kompostowanie albo suszenie. W domowych warunkach najbezpieczniej jest całkowicie wysuszyć roślinę z dala od wody, a dopiero potem wyrzucić ją z odpadami.
4. Sprawdź filtr, węże i kosze na rośliny. Fragmenty roślin zostają w gąbkach i szczelinach.
5. W razie wątpliwości zapytaj regionalną dyrekcję ochrony środowiska (RDOŚ). Materiały o gatunkach inwazyjnych publikuje GDOŚ na stronie gov.pl/web/gdos/inwazyjne-gatunki-obce3.

Rośliny spoza list też mają swoje zasady

Art. 7 ust. 1 ustawy zakazuje wprowadzania do środowiska wszystkich gatunków obcych. Art. 7 ust. 3 wyłącza z tego zakazu m.in. rośliny używane na terenach zieleni w miastach i we wsiach o zwartej zabudowie oraz w zieleni towarzyszącej budynkom, ale tylko gatunki spoza list inwazyjnych. Art. 7 ust. 4 dodaje obowiązek: taka roślina nie może rozprzestrzenić się poza teren, na którym ją posadzono, a po zakończeniu użytkowania trzeba ją usunąć tak, żeby się nie rozprzestrzeniła. Niedopełnienie tego obowiązku to wykroczenie (art. 35 ust. 1 pkt 3).

Czy Twoje oczko mieści się w tym wyłączeniu, rozstrzygają przepisy i organ, a nie kalkulator. Praktyczny wniosek jest jednak prosty: nic z oczka nie może wydostać się dalej. Przelew nie powinien prowadzić do rowu ani cieku, a nadmiar roślin z przycinania nie może trafiać do wody. Jak policzyć oczko ze strefami, na których stoją kosze z roślinami, pokazujemy w poradniku Strefy głębokości w oczku.

Przed wiosennymi zakupami spisz łacińskie nazwy roślin, które masz w oczku i w akwarium, porównaj je z listą powyżej i usuń to, czego mieć nie wolno. Potem zaplanuj nowe nasadzenia i policz oczko w kalkulatorze pojemności oczka.