Filtr biologiczny do oczka: licz od paszy, nie od litrów
Filtr biologiczny przerabia amoniak, a w oczku z rybami amoniak bierze się przede wszystkim z karmy: z białka, którego azot ryby wydalają głównie w postaci amoniaku. Dlatego wielkość złoża biologicznego liczysz od dziennej porcji karmy i od zawartości białka, a nie od pojemności oczka. Dwa oczka po 10 000 l, jedno z dwiema rybami, drugie z dwudziestoma, potrzebują zupełnie innych filtrów.
Opis „filtr do oczek do X litrów” zakłada określoną obsadę i karmienie, których nie znasz. Kalkulator filtra biologicznego do oczka zaczyna od drugiej strony: od tego, co faktycznie wsypujesz do wody.
Łańcuch: karma, azot, amoniak, powierzchnia, litry
- Karma → azot. Białko surowe to z definicji zawartość azotu razy 6,25. Karma o zawartości 35% białka zawiera więc 5,6% azotu.
- Azot → amoniak. Część azotu ryba wbudowuje w ciało, resztę wydala, głównie jako amoniak przez skrzela. Kalkulator przyjmuje, że wydalane jest 60% azotu z karmy. To założenie projektowe, a nie pomiar, i mówimy o tym otwarcie.
- Amoniak → powierzchnia. Bakterie nitryfikacyjne żyją w biofilmie na powierzchni złoża. Potrzebną powierzchnię otrzymasz, dzieląc dzienną ilość azotu amonowego przez tempo nitryfikacji na metr kwadratowy. W kalkulatorze to tempo wpisujesz sam i jest to najmniej pewna liczba w całym rachunku: spada w zimnej wodzie, przy niskim pH i przy niedoborze tlenu.
- Powierzchnia → litry złoża. Dzielisz ją przez powierzchnię właściwą złoża w m²/m³, którą producent podaje na opakowaniu.
Przykład liczbowy
Karma: 150 g na dobę, 35% białka według etykiety. Złoże: 500 m²/m³, wartość przykładowa z opakowania. Tempo nitryfikacji: 0,5 g azotu amonowego na m² na dobę, przyjęte wyłącznie na potrzeby przykładu.
Wynik: 5,04 g azotu amonowego na dobę, 10,1 m² powierzchni, czyli 20,2 l złoża. Jeśli tempo nitryfikacji spadnie o połowę, do 0,25 g na m² na dobę, potrzeba 40,3 l.
| Karma na dobę | Azot amonowy na dobę | Złoże przy 0,5 g/m² na dobę | Złoże przy 0,25 g/m² na dobę |
|---|---|---|---|
| 50 g | 1,68 g | 6,7 l | 13,4 l |
| 150 g | 5,04 g | 20,2 l | 40,3 l |
| 300 g | 10,08 g | 40,3 l | 80,6 l |
We wszystkich wierszach: 35% białka i złoże 500 m²/m³. Dwukrotnie więcej karmy to dwukrotnie więcej złoża. Pojemność oczka w tym rachunku w ogóle nie występuje.
Dwa inne warianty z tego samego kalkulatora: 150 g karmy z 25% białka wymaga 14,4 l złoża, a 150 g karmy z 35% białka przy złożu o powierzchni właściwej 200 m²/m³: 50,4 l.
Pola, które musisz sprawdzić sam
Powierzchnia właściwa złoża jest na opakowaniu, ale nie każda deklarowana powierzchnia jest równie dostępna dla bakterii: pory zatkane mułem nie pracują. Traktuj deklarację jako górną granicę tego, co złoże da w praktyce.
Tempo nitryfikacji zależy od temperatury, tlenu i pH. Dlatego wynik pokazuje rząd wielkości, a złoża lepiej mieć za dużo niż za mało. Jeśli planujesz latem karmić więcej, licz filtr na letnią porcję, a nie na wiosenną.
Dzienna porcja karmy zmienia się wraz z porą roku i temperaturą wody. Jak ją policzyć, piszemy w poradniku Ile karmić koi w zależności od temperatury wody.
Białko odczytasz z etykiety karmy jako „białko surowe”. Karmy różnią się pod tym względem, więc po zmianie karmy policz filtr od nowa.
Litry złoża to nie litry komory filtra. Kalkulator podaje objętość samego złoża. Komora musi je pomieścić z zapasem, a woda musi przez nie przepływać równomiernie, bez martwych stref, do których nie dociera tlen.
Filtr mechaniczny przed biologicznym
Zawiesina zatyka złoże biologiczne i zużywa tlen, którego potrzebują bakterie. Dlatego woda najpierw przechodzi przez filtr mechaniczny, na przykład gąbki, szczotki albo sito, a dopiero potem przez złoże. Lampę UV-C montuje się za filtrem mechanicznym, bo mętna woda osłabia jej działanie; więcej w poradniku Lampa UV-C do oczka.
Nowe złoże nie pracuje od pierwszego dnia, bo bakterie muszą się namnożyć. W tym czasie karm oszczędnie i sprawdzaj testami amoniak oraz azotyny.
Od filtra do obsady
Ta sama logika działa w drugą stronę. Ile ryb zmieści oczko, zależy od tego, ile karmy przerobi filtr, a nie od prostego przelicznika litrów na rybę. Piszemy o tym w poradniku Ile koi do oczka? Dlaczego liczymy paszę, a nie ryby.
Policz złoże dla swojej karmy w kalkulatorze filtra biologicznego do oczka: wpisz dzienną porcję, białko z etykiety i powierzchnię właściwą z opakowania złoża.