Lampa UV-C do oczka: dawka, przepływ i zielona woda

Lampa UV-C nie naświetla całego oczka. Działa tylko na wodę, która przez nią przepływa, a dawka, jaką ta woda dostaje, jest w przybliżeniu proporcjonalna do mocy promieniowania UV-C i odwrotnie proporcjonalna do przepływu. Dwa razy wydajniejsza pompa przy tej samej lampie to dwa razy mniejsza dawka.

Dlatego pytanie „jaka lampa na 5000 litrów” jest źle postawione. Właściwe brzmi: ile promieniowania UV-C dostaje każdy litr przy Twoim przepływie. Policzysz to w kalkulatorze lampy UV do oczka.

Jak liczymy dawkę

Kalkulator przyjmuje uproszczenie: cała moc UV-C rozkłada się równo na przepływającą wodę. Dawkę w mJ/cm² otrzymujesz wtedy, dzieląc moc UV-C w miliwatach przez przepływ w centymetrach sześciennych na sekundę.

Moc UV-C to nie moc z tabliczki. Świetlówka zamienia na promieniowanie UV-C tylko część pobieranej energii. Tę sprawność znajdziesz w karcie katalogowej świetlówki. W kalkulatorze wpisujesz ją sam, bo nie ma jednej wartości dla wszystkich lamp. W przykładach poniżej wpisujemy 30% wyłącznie po to, żeby pokazać rachunek.

Przykład: lampa 36 W o sprawności 30% daje 10,8 W promieniowania UV-C.

Lampa 18 W przy 2000 l/h daje tyle samo co lampa 36 W przy 4000 l/h: 9,7 mJ/cm².

Z tego samego modelu wynika, co dają dwie lampy. Połączone szeregowo sumują dawkę, bo ta sama woda przepływa przez obie. Połączone równolegle dzielą przepływ: każda naświetla tylko część wody, więc dawka wychodzi taka jak dla jednej lampy przy mniejszym przepływie.

To dawka średnia. Prawdziwy reaktor naświetla wodę nierównomiernie: woda płynąca tuż przy świetlówce dostaje więcej, a woda przy ściance obudowy: mniej. Traktuj wynik jako rząd wielkości i narzędzie do porównań, a nie jako pomiar.

Jaką dawkę wpisać jako cel

Tu nie podajemy liczby. Dawka potrzebna do sklarowania zielonej wody jest inna niż dawka potrzebna do ograniczenia drobnoustrojów, a producenci lamp opisują to różnie. Jeśli producent Twojej lampy albo źródło, któremu ufasz, podaje dawkę docelową, wpisz ją. Kalkulator poda wtedy największy przepływ, przy którym ją osiągniesz.

Przykład z liczbą przyjętą tylko do rachunku: przy dawce docelowej 15 mJ/cm² lampa 36 W o sprawności 30% obsłuży najwyżej 2592 l/h. Przy 3000 l/h dawka spada do 13 mJ/cm².

Jeśli pompa daje więcej, niż lampa jest w stanie obsłużyć, część wody możesz poprowadzić obejściem, z pominięciem lampy. Przez lampę płynie wtedy mniej wody, więc każdy litr dostaje większą dawkę. Jak dobrać przepływ pompy, opisujemy w poradniku Pompa do oczka: przepływ, wysokość i długość węża.

Co obniża dawkę w praktyce

• Starzenie się świetlówki. Świetlówka UV-C z czasem daje mniej promieniowania, choć nadal świeci. Niebieska poświata, którą widzisz, to światło widzialne, a nie UV-C. Wymieniaj świetlówkę według zaleceń producenta, a nie wtedy, gdy zgaśnie. Jeśli sprawność spadnie z 30 do 20% (wartości przykładowe), dawka przy 2000 l/h spadnie z 19,4 do 13 mJ/cm².
• Osad na rurze kwarcowej. Kamień i biofilm na kwarcu pochłaniają promieniowanie. Czyść rurę przy każdym przeglądzie.
• Mętna woda. Zawiesina pochłania UV, zanim promieniowanie dotrze do glonów. Dlatego lampę montuje się za filtrem mechanicznym, a nie przed nim.

Zielona woda: co UV robi, a czego nie

Zielona woda to zwykle drobne glony zawieszone w toni. Lampa UV działa na komórki, które przepłyną przez reaktor. Nie usuwa glonów nitkowatych przyczepionych do kamieni i folii ani nie likwiduje przyczyny zakwitu, czyli nadmiaru składników pokarmowych i światła. Jeśli woda nie klaruje się mimo działającej lampy, szukaj przyczyny w karmieniu, obsadzie i filtracji. Dobry punkt wyjścia to poradnik Filtr biologiczny do oczka: licz od paszy, nie od litrów.

Lampa naświetla tylko wodę, która przez nią płynie. Sprawdź w instrukcji, czy wolno ją włączać bez przepływu; najprościej podłączyć ją tak, żeby działała razem z pompą.

Bezpieczeństwo

Nigdy nie patrz na włączoną świetlówkę UV-C i nie uruchamiaj jej poza obudową: promieniowanie UV-C uszkadza oczy i skórę. Przed czyszczeniem lub wymianą odłącz lampę od prądu. Jeśli lekarz weterynarii zleca leczenie ryb w oczku, zapytaj go, czy na ten czas wyłączyć lampę.

Policz dawkę dla swojej lampy i pompy w kalkulatorze lampy UV do oczka: wpisz przepływ, moc świetlówki i sprawność UV-C z karty katalogowej.