Akwaponika: proporcja, która rządzi całym systemem

W akwaponice nie liczysz ryb ani litrów. Liczysz gramy paszy, które codziennie trafiają do zbiornika, i metry kwadratowe roślin, które mają przerobić to, co z tej paszy zostanie. Publikacja SRAC 454, opisująca system University of the Virgin Islands (UVI), podaje zakres 60–100 g paszy na m² powierzchni uprawy na dobę przy uprawie na tratwach. Ta jedna proporcja wyznacza całą resztę: obsadę, zbiornik i przepływ.

Swoją proporcję sprawdzisz w kalkulatorze proporcji ryb do roślin. Poniżej wyjaśniamy, skąd ten zakres, jak go używać i czego on nie mówi. Wszystkie rachunki dotyczą systemu na własny użytek.

Dlaczego pasza, a nie ryby

Pasza jest jedynym realnym źródłem składników pokarmowych w układzie. Ryba zjada paszę i wydala amoniak. Bakterie nitryfikacyjne zamieniają go w azotyny, potem w azotany, a te pobierają rośliny. „Dziesięć ryb” nic nie mówi o tym, ile azotu dotrze do roślin: ta sama ryba je inaczej w ciepłej i w chłodnej wodzie, a młoda ryba zjada dziennie inny procent swojej masy niż ryba tuż przed odłowem. Gramy paszy mówią to wprost.

Błąd można popełnić w obie strony:

• za dużo paszy na za małą powierzchnię: sole mineralne się gromadzą, a SRAC 454 ostrzega, że powyżej górnej granicy zakresu ich stężenie może stać się szkodliwe dla roślin;
• za mało paszy na dużą powierzchnię: rośliny głodują, a Ty dowiadujesz się o tym dopiero z żółknących liści.

Skąd 60–100 g i co znaczą granice

Zakres pochodzi z SRAC Publication No. 454 (Southern Regional Aquaculture Center), która podsumowuje doświadczenia systemu UVI. Dolna granica dotyczy małych roślin, na przykład sałaty masłowej, górna: dużych. Jeśli w korytach rośnie głównie sałata, licz bliżej dolnej granicy. Jeśli uprawiasz duże rośliny, możesz zbliżyć się do górnej, ale jej nie przekraczaj.

Ta sama publikacja podaje drugą liczbę, łatwą do pomylenia z pierwszą. 180 g/m² na dobę to zdolność oczyszczania tratwy, czyli granica nitryfikacji, a nie dawka projektowa. Odstęp między 100 a 180 to zapas bezpieczeństwa systemu. Kto projektuje „pod 180”, zjada ten zapas na starcie.

Trzecia liczba to stosunek powierzchni uprawy do powierzchni zbiornika ryb: 7,3 : 1 w jednostce komercyjnej UVI. Służy do sprawdzenia gotowego projektu, a nie do projektowania od zera.

Wszystkie trzy wartości, z adresem publikacji i datą sprawdzenia, znajdziesz w źródłach.

Przykład: 150 g paszy na dobę

Załóżmy, że karmisz ryby porcją 150 g paszy na dobę. Tyle wychodzi na przykład dla 10 kg ryb karmionych dawką 1,5% masy ciała na dobę. Swoją porcję liczysz tak samo: masa ryb razy procent z karty paszy dla Twojego gatunku i temperatury wody. Procent w przykładzie to liczba do rachunku, a nie zalecenie. Kalkulator dzieli paszę przez dawkę na m²:

Rachunek działa też w drugą stronę. Te same 150 g paszy na 1 m² koryta dają 150 g/m²: powyżej zakresu SRAC 454, choć jeszcze poniżej zdolności oczyszczania tratwy. Na 3 m² wychodzi 50 g/m², czyli poniżej zakresu: rośliny dostaną za mało. Na 2 m² wychodzi 75 g/m², mniej więcej w środku przedziału.

Tak wygląda cała metoda. Jedna liczba w liczniku (pasza), druga w mianowniku (powierzchnia), a ich iloraz ma się zmieścić w przedziale.

Kontrola: przykład z samej publikacji

Nasz kalkulator sprawdzamy na przykładzie rozwiązanym w SRAC 454. Publikacja dzieli 9216 g paszy na dobę przez 80 g/m² i otrzymuje 115,2 m², czyli 1240 stóp kwadratowych. Silnik kalkulatora daje dokładnie to samo, a test sprawdza to przy każdej aktualizacji serwisu. Gdyby wyniki kiedyś się rozeszły, strona nie zostałaby opublikowana.

To przykład systemu komercyjnego i pokazujemy go wyłącznie jako kontrolę rachunku. Twój system liczysz dla siebie, w swojej skali.

Czego ta proporcja nie mówi

• Nie mówi, ile ryb. Masę ryb, która zje daną porcję, liczysz z procentu masy ciała na dobę, podanego w karcie paszy. Pomoże w tym kalkulator powierzchni uprawy.
• Nie mówi, jaki będzie przyrost ryb. To zależy od współczynnika wykorzystania paszy: o nim w poradniku FCR: ile paszy na kilogram ryby.
• Dotyczy tratw. SRAC 454 opisuje uprawę na tratwach. W korytach z keramzytem albo w rynnach NFT (z cienką warstwą płynącej wody) warunki są inne i zakres trzeba traktować ostrożniej.
• Nie zastępuje pomiarów. Azotany, pH i wygląd roślin powiedzą Ci, czy trafiłeś.
• Nie dotyczy sprzedaży. Liczymy system na własny użytek. Sprzedaż ryb albo warzyw podlega przepisom sanitarnym i weterynaryjnym, których kalkulator nie obejmuje.

Jak przełożyć proporcję na zbiornik z mauzera i na pompę, pokazujemy w poradniku akwaponika z mauzera IBC na działce.

Policz swój przypadek w kalkulatorze proporcji ryb do roślin: wpisz dobową porcję paszy i łączną powierzchnię swoich koryt.