Chlorek amonu czy woda amoniakalna: to samo NH₃, inna dawka

Do dojrzewania akwarium bez ryb nadają się i czysta woda amoniakalna, i chlorek amonu (NH₄Cl). Oba dostarczają ten sam azot, który bakterie przerobią na azotyny, a potem na azotany. Różnią się dawką: roztwór odmierzasz w mililitrach i liczysz ze stężenia i gęstości, a sól ważysz w gramach i liczysz z mas molowych.

Dla akwarium z 83,3 l wody i celu 3 mg/l NH₃ potrzeba 250 mg amoniaku. To 2,6 ml wody amoniakalnej 10% (przy gęstości 0,96 g/ml) albo 0,785 g chlorku amonu. Oba warianty policzy kalkulator cyklu azotowego bez ryb.

Rachunek: masy molowe i gęstość

Skąd 3,14 mg soli na 1 mg NH₃. Chlorek amonu to amoniak połączony z chlorowodorem. W jednej cząsteczce NH₄Cl jest dokładnie jeden atom azotu: tyle samo, ile w NH₃. Różni się tylko masa:

• NH₃: 17,031 g/mol,
• NH₄Cl: 53,489 g/mol.

Stosunek mas wynosi 3,141. Żeby dostarczyć 1 mg amoniaku, potrzebujesz 3,141 mg chlorku amonu. Masy atomowe bierzemy z tabel CIAAW/IUPAC; odnośniki znajdziesz na stronie Źródła.

Dla 250 mg NH₃: 250 × 3,141 = 785 mg, czyli 0,785 g.

Skąd mililitry przy roztworze. Kalkulator zakłada, że procent na etykiecie to procent masowy. Dlatego potrzebuje dwóch liczb: stężenia i gęstości roztworu.

mg NH₃ w 1 ml = stężenie × gęstość × 1000

Przy 10% i 0,96 g/ml w jednym mililitrze jest 96 mg NH₃. Dawka to 250 mg ÷ 96 mg/ml = 2,6 ml.

Gęstość 0,96 g/ml to wartość przykładowa. Jeśli producent podaje ją na etykiecie albo w karcie charakterystyki, wpisz jego wartość. Błąd gęstości przekłada się na dawkę jeden do jednego: gęstość zawyżona o 1% zaniży dawkę o mniej więcej 1%.

Waga czy strzykawka

Tu zaczyna się praktyczna różnica. Dawkę 2,6 ml odmierzysz zwykłą strzykawką z podziałką. Do odważenia 0,785 g potrzebna jest waga o dokładności co najmniej 0,01 g: kuchenna waga z działką 1 g się do tego nie nadaje.

Jeśli masz tylko mniej dokładną wagę, przygotuj roztwór podstawowy. Rozpuść 10 g chlorku amonu w wodzie RO lub destylowanej i uzupełnij do 100 ml. Każdy mililitr zawiera wtedy 100 mg NH₄Cl, czyli 31,84 mg NH₃. Na 250 mg NH₃ odmierz 7,85 ml takiego roztworu. Podpisz butelkę i trzymaj ją poza zasięgiem dzieci.

Kupując chlorek amonu, wybieraj produkt opisany jako czysty chemicznie, bez dodatków. Skład sprawdź na etykiecie.

Co zostaje w wodzie oprócz azotu

Tu drogi naprawdę się rozchodzą.

Chlorki. Z chlorku amonu zostaje w wodzie jon Cl⁻. Nie zużywają go bakterie, usunie go tylko podmiana.

KH. Przemiana azotu w azotany uwalnia jony wodorowe, a te zużywają twardość węglanową. Z bilansu reakcji wynika, że przy amoniaku z roztworu powstaje jeden jon H⁺ na atom azotu, a przy chlorku amonu: dwa, bo jon NH₄⁺ „przynosi” jeden dodatkowy. Dlatego przy tej samej dawce azotu chlorek amonu zbija KH mniej więcej dwa razy mocniej.

Przy twardej kranówce zapas KH jest większy, ale nie nieskończony. Przy miękkiej wodzie albo przy wodzie RO kilka dawek może zbić KH do zera. Mierz KH w trakcie dojrzewania, zwłaszcza przy chlorku amonu.

Test pokaże to samo

W wodzie oba źródła dają tę samą równowagę: część azotu występuje jako jon amonowy NH₄⁺, część jako wolny amoniak NH₃. Proporcję wyznaczają pH i temperatura, a nie to, co trafiło do wody. Wyjaśniamy to w poradniku Amoniak czy amon?, a udział NH₃ dla swojej wody policzysz w kalkulatorze amoniaku NH₃.

Testy akwarystyczne zwykle mierzą obie formy łącznie. Kalkulator podaje cel jako NH₃, a test często podaje wynik jako NH₄⁺: 3 mg/l NH₃ to ok. 3,18 mg/l w zapisie NH₄⁺. Jak czytać wynik, piszemy w poradniku Test na amoniak: NH₄, NH₃ czy azot amonowy?.

Co wybrać

Jeśli woda amoniakalna jest czysta, bez detergentów i zapachów, to wygodniejszy wybór: strzykawka zamiast wagi i mniejszy spadek KH. Chlorek amonu ma sens, gdy nie możesz znaleźć roztworu bez dodatków albo chcesz przygotować zapas roztworu podstawowego. Proces dojrzewania wygląda tak samo w obu przypadkach.

Policz swój przypadek w kalkulatorze cyklu azotowego bez ryb: wybierz źródło amoniaku, wpisz litraż netto i cel w mg/l.