Trzynastka: kto ją dostaje, ile wynosi i kiedy wypłata

Trzynastkę z mocy ustawy dostają tylko pracownicy jednostek sfery budżetowej, np. urzędów, sądów i szkół samorządowych. Wynosi 8,5% sumy wynagrodzenia otrzymanego w roku i trzeba ją wypłacić najpóźniej do końca marca następnego roku. W firmie prywatnej trzynastka należy się tylko wtedy, gdy przewiduje ją regulamin wynagradzania, układ zbiorowy albo Twoja umowa.

Kto ma prawo do trzynastki z ustawy

Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 560) nazywa trzynastkę „dodatkowym wynagrodzeniem rocznym”. Obejmuje pracowników (art. 1 ust. 2):

• państwowych jednostek sfery budżetowej,
• urzędów organów władzy publicznej, kontroli i ochrony prawa, sądów i trybunałów,
• samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych,
• biur poselskich i senatorskich oraz klubów, kół i zespołów parlamentarnych.

Ustawy nie stosuje się do żołnierzy i funkcjonariuszy, np. Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej czy Służby Więziennej, ani do osób na kierowniczych stanowiskach państwowych (art. 1 ust. 3). Trzynasta emerytura to zupełnie inne świadczenie, dla emerytów i rencistów.

Ile trzeba przepracować

Pełna trzynastka przysługuje po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego (art. 2 ust. 1). Przy krótszym zatrudnieniu należy się część proporcjonalna, ale tylko wtedy, gdy okres pracy w roku to co najmniej 6 miesięcy (art. 2 ust. 2). Za 4 miesiące pracy trzynastki więc zwykle nie ma.

Warunek 6 miesięcy nie obowiązuje m.in. przy przejściu na emeryturę lub rentę, likwidacji pracodawcy albo zwolnieniu z jego przyczyn, pracy sezonowej trwającej co najmniej 3 miesiące, urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, ojcowskim, wychowawczym lub opiekuńczym oraz śmierci pracownika (art. 2 ust. 3). Wtedy trzynastkę liczy się proporcjonalnie do okresu pracy (art. 4 ust. 2).

Prawo do trzynastki przepada przy (art. 3):

• nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy dłuższej niż dwa dni,
• stawieniu się do pracy lub przebywaniu w pracy w stanie nietrzeźwości,
• karze dyscyplinarnej wydalenia z pracy,
• rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Jak obliczyć trzynastkę

Trzynastka to 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego w roku, za który przysługuje (art. 4 ust. 1). Liczą się składniki, które bierze się pod uwagę przy ekwiwalencie za urlop, a ustawa dodaje do nich wprost wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.

Przykład: zarabiasz 6000 zł brutto miesięcznie przez cały 2026 r. i nie masz innych składników. Suma to 72 000 zł, a trzynastka 8,5% tej kwoty, czyli 6120 zł brutto. Przy pracy od maja do grudnia suma wynosi 48 000 zł, a trzynastka 4080 zł.

Kiedy wypłata

Trzynastkę wypłaca się najpóźniej w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku następującego po roku, za który przysługuje (art. 5 ust. 2). Za 2026 r. termin mija 31.03.2027 r. Przy likwidacji pracodawcy wypłata następuje w dniu rozwiązania stosunku pracy (art. 5 ust. 3). Ustawa nie uzależnia trzynastki od tego, czy w dniu wypłaty nadal pracujesz w tej samej jednostce: liczy się okres przepracowany w roku.

Trzynastka w firmie prywatnej

Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym nie dotyczy firm prywatnych. Tam trzynastka, czasem nazywana nagrodą lub premią roczną, należy się tylko wtedy, gdy zapisano ją w regulaminie wynagradzania (art. 77² § 2 Kodeksu pracy), w układzie zbiorowym pracy albo w Twojej umowie o pracę, która określa składniki wynagrodzenia (art. 29 § 1 pkt 3). Regulaminy i układy są źródłem prawa pracy (art. 9 § 1), więc obowiązują zasady w nich opisane: wysokość, wymagany staż i termin. Reguły ze sfery budżetowej (8,5%, 6 miesięcy, do końca marca) stosuje się w firmie tylko wtedy, gdy dokument je powtarza.

ZUS i podatek od trzynastki

Trzynastka to przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1 ustawy o PIT), opodatkowany w miesiącu, w którym ją otrzymujesz (art. 11 ust. 1). Trzynastka za 2026 r. wypłacona w marcu 2027 r. trafi więc do rozliczenia za 2027 r. Od tej samej kwoty płacisz składki ZUS, bo ich podstawą jest przychód w rozumieniu ustawy o PIT (art. 18 ust. 1 i art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Wyliczenia według parametrów na 2026 r. Gdyby liczyć składki od samej trzynastki 6120 zł, wyszłoby 839,05 zł składek społecznych (emerytalna, rentowa, chorobowa) i 475,29 zł składki zdrowotnej. Zaliczka na PIT to 12% od trzynastki pomniejszonej o składki społeczne, a jeśli Twój dochód przekroczył już 120 000 zł, to 32%. Koszty uzyskania przychodu 250 zł i obniżenie zaliczki o 300 zł z PIT-2 pracodawca stosuje raz w miesiącu (art. 22 ust. 2 pkt 1 i art. 31b ust. 1 ustawy o PIT), a nie osobno do trzynastki. Dlatego z trzynastki zostaje na rękę procentowo mniej niż z pensji.

Ile zostaje Ci z miesięcznej pensji, sprawdzisz w kalkulatorze wynagrodzeń brutto netto.