Pokrywa na akwarium: ile ciepła ucieka przez lustro wody
Przez lustro wody ucieka tyle ciepła, ile pozwala na to pokrywa i tej liczby nie da się uczciwie wziąć z tabelki. Da się za to policzyć geometrię. W akwarium 80 × 35 × 40 cm ze słupem wody 32 cm lustro ma 0,28 m², a cała powierzchnia, przez którą akwarium oddaje ciepło, to 1,30 m². Lustro to więc 21,6%, mniej więcej jedna piąta. Reszta to cztery szyby i dno.
Przez szybę ciepło tylko przenika. Z otwartego lustra dodatkowo paruje woda, a parowanie zabiera ciepło niezależnie od przenikania. Pokrywa ogranicza właśnie tę drugą drogę. W kalkulatorze mocy grzałki odpowiada za to współczynnik strat ciepła U (W/m²·K), który wpisujesz sam. Domyślnie stoi tam wartość przykładowa 5, a nie wynik pomiaru. Poniżej wyjaśniamy, jak sprawdzić ten współczynnik na własnym akwarium.
Gdzie akwarium oddaje ciepło
Kalkulator liczy powierzchnię wymiany z długości i szerokości akwarium oraz wysokości słupa wody: cztery ściany, dno i lustro. W typowych akwariach udział lustra wychodzi podobny:
| Wymiary (cm) | Słup wody | Powierzchnia wymiany | Lustro wody | Udział lustra |
|---|---|---|---|---|
| 60 × 30 × 30 | 23 cm | 0,77 m² | 0,18 m² | 23,3% |
| 80 × 35 × 40 | 32 cm | 1,30 m² | 0,28 m² | 21,6% |
| 100 × 40 × 50 | 42 cm | 1,98 m² | 0,40 m² | 20,2% |
| 150 × 50 × 50 | 42 cm | 3,18 m² | 0,75 m² | 23,6% |
Słup wody policzyliśmy tak samo jak dla przykładowego akwarium w serwisie: od wysokości odjęliśmy szybę denną (4, 6, 8 i 10 mm w kolejnych wierszach), 2 cm wolnej przestrzeni pod krawędzią i 5 cm podłoża, z zaokrągleniem do centymetra. Kalkulator bierze długość i szerokość z zewnątrz, więc lustro to tu po prostu długość razy szerokość. Do wszystkich tych powierzchni stosuje ten sam współczynnik U. To uproszczenie: dno stojące na szafce oddaje ciepło inaczej niż szyba otoczona powietrzem, a otwarte lustro: inaczej niż szkło.
Dlaczego lustro wody to osobna sprawa
- Parowanie. Każda porcja wody, która odparuje, zabiera ze sobą ciepło parowania. Tę energię oddaje woda w akwarium, a grzałka musi ją uzupełnić.
- Suche powietrze. Im suchsze powietrze nad akwarium, tym szybciej woda paruje. Zimą, przy włączonych kaloryferach, w mieszkaniu bywa sucho.
- Ruch powietrza. Przeciąg, wentylator albo kaloryfer tuż obok przyspieszają parowanie, bo odsuwają wilgotne powietrze znad lustra i na jego miejsce napływa suche.
- Pokrywa. Pod pokrywą powietrze szybko nasyca się parą, więc parowanie zwalnia, a skropliny spływają z powrotem do wody. Szyba pokrywy dokłada też warstwę powietrza między wodą a pokojem.
Ile to daje w watach, zależy od Twojego pokoju, a nie od tabelki. Dlatego nie podajemy „U z pokrywą” i „U bez pokrywy” jako gotowych liczb. Każda taka para liczb byłaby zgadywaniem.
Jak zmierzyć, ile daje Twoja pokrywa
- Licznik energii. Podłącz grzałkę do gniazdka przez licznik energii. Przez tydzień trzymaj akwarium przykryte, przez kolejny: odkryte, przy podobnej temperaturze w pokoju. Zapisuj ją, bo inaczej nie porównasz wyników. Różnica w kWh to energia, którą zabrało odkryte lustro.
- Poziom wody. Zaznacz poziom na szybie i po kilku dniach zmierz spadek. Jeden milimetr spadku na jednym metrze kwadratowym to jeden litr. W akwarium 80 × 35 × 40 cm z szybą 6 mm lustro od środka ma 0,266 m², więc każdy milimetr to 0,27 l wody i ciepło, które z nią uciekło. Metodę opisujemy dokładniej w poradniku o dolewce i parowaniu.
- Kalibracja U. Średnia moc grzałki to zużycie w kWh podzielone przez liczbę godzin pomiaru. W kalkulatorze wpisz temperaturę wody i powietrza w pokoju z czasu pomiaru, a potem zmieniaj U, aż wynik zgodzi się ze średnią mocą z licznika. Zrób to dla obu tygodni: dostaniesz dwa współczynniki: z pokrywą i bez niej.
- Test stygnięcia, jeśli nie masz licznika. Wyłącz grzałkę i zmierz, po ilu minutach woda ostygnie o 1 °C: raz z pokrywą, raz bez niej. Kalkulator pokazuje ten czas w wierszu „Bez grzałki pierwszy 1 °C ucieka w”. Dobierz U tak, żeby ten czas zgadzał się z pomiarem.
Pomiar licznikiem ma sens tylko wtedy, gdy przez cały czas grzałka nadąża, czyli woda trzyma zadaną temperaturę. Jeśli temperatura spada, grzałka jest za słaba i licznik pokazuje jej moc, a nie zapotrzebowanie akwarium.
Pokrywa a prąd, dolewka i lato
Gdy temperatura jest ustabilizowana, grzałka zużywa tyle energii, ile akwarium traci. Każda kilowatogodzina, której nie zabierze parowanie, to kilowatogodzina mniej na rachunku. Jak przeliczyć to na złote, pokazuje kalkulator kosztu prądu.
Mniej parowania to też mniej dolewania. W akwarium morskim dochodzi jeszcze jeden skutek: paruje sama woda, bez soli, więc zasolenie rośnie, a pokrywa ten proces spowalnia.
Pokrywa ma też swoje wady. Pod szczelną pokrywą jest wilgotno, więc oświetlenie i przewody muszą być do tego przystosowane: sprawdź to w instrukcji producenta. Latem pokrywa zatrzymuje ciepło, więc to, co zimą było zaletą, staje się wadą. Co robić, gdy woda się przegrzewa, opisujemy w poradniku o upałach. A gdy akwarium stoi w chłodnym miejscu, pokrywa ma jeszcze większe znaczenie: więcej w poradniku o akwarium w piwnicy, garażu albo altanie.
Policz swój przypadek w kalkulatorze mocy grzałki: raz z U dla akwarium przykrytego, raz dla odkrytego.