Akwarium w piwnicy, garażu albo altanie: grzałka zimą

W pomieszczeniu bez ogrzewania grzałka musi oddać tyle ciepła, ile akwarium traci przez szyby, dno i lustro wody. Te straty rosną proporcjonalnie do różnicy temperatur między wodą a powietrzem. Woda o temperaturze 25 °C w pokoju ogrzanym do 20 °C to różnica 5 °C. To samo akwarium w garażu, w którym jest 5 °C, ma różnicę 20 °C i traci cztery razy więcej ciepła. Grzałka dobrana „na styk” do salonu w garażu po prostu nie nadąży.

Dlatego w piwnicy, garażu czy altanie nie licz watów z litrów, tylko z temperatury powietrza w najzimniejszej porze roku. Kalkulator mocy grzałki ma do tego zakładkę „Pomieszczenie nieogrzewane”: jako temperaturę powietrza podstawia średnią temperaturę stycznia w Twoim województwie. Poniżej cztery kroki, które prowadzą do liczby, na której możesz polegać.

Krok 1. Sprawdź, jak zimny bywa styczeń w Twoim regionie

Punktem wyjścia są normy klimatyczne IMGW-PIB z lat 1991–2020. W każdym z 16 województw styczeń jest w nich najzimniejszym miesiącem. Obok średniej dobowej warto spojrzeć na średnią temperaturę minimalną: to przeciętna noc, a grzałka musi dać radę właśnie nad ranem.

Źródłem danych jest Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy. Pełne dane dla wszystkich województw są w kalkulatorze, a opis źródła: na stronie źródeł.

To temperatura powietrza na zewnątrz. Garaż przy ogrzewanym domu albo piwnica pod mieszkaniem bywają wyraźnie cieplejsze; drewniana altana: niewiele. Przyjmując średnią stycznia, zakładasz więc, że w pomieszczeniu jest tak zimno jak na dworze, ale to średnia z całej doby, a nie najzimniejsza noc.

Krok 2. Zmierz temperaturę tam, gdzie stanie akwarium

Norma klimatyczna dla regionu to tylko punkt odniesienia. Najlepszą liczbę da termometr min-max, czyli taki, który zapamiętuje najniższy odczyt. Postaw go na wysokości przyszłego akwarium, zimne powietrze zbiera się przy podłodze i zostaw na kilka mroźnych dni. Do kalkulatora wpisz najniższą temperaturę, przy której akwarium ma jeszcze utrzymać ciepło, a nie średnią z całego tygodnia.

Jeśli garaż jest ogrzewany, przyda się liczba z przepisów. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (§ 134 ust. 2), przyjmuje dla garaży indywidualnych temperaturę obliczeniową +5 °C. Na taką temperaturę projektuje się ogrzewanie, ale ta liczba ma sens tylko wtedy, gdy garaż naprawdę jest ogrzewany.

Krok 3. Policz, ile razy więcej ciepła ucieka

Straty ciepła opisuje wzór Q = U · A · ΔT, gdzie U to współczynnik strat ciepła (zależy od szkła, pokrywy i ruchu powietrza; w kalkulatorze wartość przykładowa to 5 W/(m²·K)), A: powierzchnia szyb, dna i lustra wody, a ΔT: różnica temperatur między wodą a powietrzem. Gdy przenosisz to samo akwarium, U i A się nie zmieniają. Zmienia się tylko ΔT, więc porównanie jest proste. Dla wody o temperaturze 25 °C:

• pokój 20 °C: ΔT = 5 °C: punkt odniesienia;
• ogrzewany garaż 5 °C: ΔT = 20 °C: straty 4 razy większe;
• altana w zachodniopomorskim przy styczniowej średniej 0,6 °C: ΔT = 24,4 °C: straty 4,88 raza większe;
• altana w dolnośląskim przy 0,0 °C: ΔT = 25 °C: straty 5 razy większe.

Tam, gdzie średnia stycznia jest poniżej zera, różnica przekracza 25 °C i mnożnik jest jeszcze większy. W Warszawie (−1,5 °C) ΔT wynosi 26,5 °C, a straty są 5,3 raza większe niż w pokoju. Temperatura 25 °C to tylko wartość przykładowa: wpisz tę, której potrzebują Twoje ryby.

W watach wygląda to tak. Przykładowe akwarium (83 l netto, 80 × 35 cm, 32 cm wody, woda 25 °C) przy U = 5 W/(m²·K) oddaje ciepło przez 1,3 m² powierzchni i według kalkulatora traci:

Proporcje między wierszami nie zależą od U, bo wynikają z samej różnicy temperatur. Same waty zależą już od przyjętego U: stąd krok 4.

Krok 4. Przelicz grzałkę z pomiaru, a nie z reguły

„1 W na litr” to praktyczna reguła społeczności akwarystów, a nie wynik pomiaru. Dla akwarium 80 × 35 × 40 cm z 83,3 l wody netto daje 83 W: niezależnie od tego, czy akwarium stoi w salonie, czy w altanie. W altanie pod Warszawą to o 52% mniej niż straty z tabeli wyżej. Dlaczego sama objętość nie wystarcza, wyjaśniamy w poradniku Jaka moc grzałki?.

Pewniejsza droga to pomiar licznikiem energii wpinanym do gniazdka. Zanim przeniesiesz akwarium, podłącz przez niego grzałkę na kilka dni w obecnym miejscu i zapisuj temperaturę w pokoju. Zużycie w kWh podzielone przez liczbę godzin pomiaru to średnia moc, którą grzałka naprawdę oddaje. Pomnóż ją przez mnożnik z kroku 3: tyle mocy średnio będziesz potrzebować w nowym miejscu. Jeśli wynik zbliża się do mocy grzałki albo ją przekracza, grzałka będzie pracować bez przerwy i w mroźną noc nie utrzyma temperatury.

Kalkulator liczy to samo ze wzoru, ale współczynnik U wpisujesz w nim sam i to od niego zależy wynik w watach. Pomiar licznikiem pozwala go sprawdzić: dobierz U tak, żeby wynik dla obecnego miejsca zgadzał się ze średnią mocą z licznika, a potem zmień tylko temperaturę pomieszczenia. Bez licznika pomoże test stygnięcia: wyłącz grzałkę i zmierz, po ilu minutach woda ostygnie o 1 °C. Kalkulator podaje w wynikach, po jakim czasie bez grzałki woda traci pierwszy 1 °C: dobierz U tak, żeby ten czas zgadzał się z Twoim pomiarem.

Co jeszcze ma znaczenie zimą

• Pokrywa. Przez otwarte lustro wody ciepło ucieka razem z parą. Szczegóły w poradniku o pokrywie i stratach ciepła.
• Izolacja. Płyta styropianowa pod dnem oraz na tylnej i bocznych szybach zmniejsza straty przez te powierzchnie. W kalkulatorze oznacza to niższe U.
• Dwie grzałki zamiast jednej. Gdy jedna przestanie grzać, druga zapewni część mocy. Gdy termostat jednej zatnie się w pozycji „włączony”, mniejsza grzałka przegrzeje wodę wolniej niż jedna duża. To praktyczna reguła społeczności, a nie wynik pomiaru.
• Bezpieczeństwo elektryczne. Garaż, piwnica i altana to miejsca wilgotne. Gniazdo powinno mieć zabezpieczenie różnicowoprądowe, a stan instalacji niech oceni elektryk.
• Rachunek. W stanie ustalonym grzałka zużywa dokładnie tyle energii, ile akwarium traci. Czterokrotnie większe straty to czterokrotnie większe zużycie: niezależnie od mocy samej grzałki. Jak przeliczyć to na złote, pokazujemy w poradniku o miesięcznym koszcie prądu.

Policz swój przypadek w kalkulatorze mocy grzałki: wybierz województwo albo wpisz najniższą temperaturę z własnego termometru.