Metoda Ballinga w liczbach
W metodzie Ballinga wapń, alkaliczność (KH) i magnez uzupełniasz z osobnych roztworów soli. Ile gramów każdej soli potrzeba, wynika wprost ze stechiometrii: z mas molowych i z definicji stopnia niemieckiego. Na 100 l wody podniesienie wapnia o 1 mg/l wymaga 0,37 g dwuwodnego chlorku wapnia (CaCl₂·2H₂O), podniesienie KH o 1 °dKH: 3 g wodorowęglanu sodu (NaHCO₃), a magnezu o 1 mg/l: 1,01 g siedmiowodnego siarczanu magnezu (MgSO₄·7H₂O).
Kalkulator metody Ballinga przelicza te liczby na Twój litraż netto i na zmianę, którą chcesz osiągnąć. Nie ma w nich żadnego współczynnika „z doświadczenia”, tylko chemia.
Skąd biorą się gramy
Wapń. Chcesz dodać określoną liczbę miligramów jonów Ca²⁺ do każdego litra wody. Całą potrzebną masę wapnia dzielisz przez jego masę atomową i dostajesz milimole. Każdy mol CaCl₂·2H₂O wnosi jeden mol wapnia, więc liczbę moli mnożysz przez masę molową tej soli: razem z dwiema cząsteczkami wody krystalizacyjnej.
Alkaliczność. Jeden stopień niemiecki to 0,3566 mval/l (definicja MEBAK, za DIN 38409-6). Jeden milimol NaHCO₃ wnosi jeden miliwal alkaliczności. Zmianę KH mnożysz więc przez 0,3566, przez liczbę litrów i przez masę molową wodorowęglanu sodu. Ten sam rachunek w akwarium słodkowodnym opisujemy w poradniku jak podnieść KH sodą oczyszczoną.
Magnez. Rachunek jak dla wapnia, tylko z masą atomową magnezu i masą molową MgSO₄·7H₂O.
Masy atomowe pochodzą z tabel CIAAW (IUPAC). Wszystkie stałe z datą i adresem źródła znajdziesz w wykazie źródeł.
| Parametr | Zmiana | Sól | Gramy na 100 l |
|---|---|---|---|
| Wapń (Ca²⁺) | +1 mg/l | CaCl₂·2H₂O | 0,37 g |
| Alkaliczność | +1 °dKH | NaHCO₃ | 3 g |
| Magnez (Mg²⁺) | +1 mg/l | MgSO₄·7H₂O | 1,01 g |
Dawka magnezu wygląda na dużą, bo sam magnez to niewielka część masy siedmiowodnego siarczanu: resztę stanowią siarczan i woda krystalizacyjna.
Przykład: akwarium 83,3 l
Załóżmy, że w akwarium o litrażu netto 83,3 l chcesz podnieść wapń o 20 mg/l, KH o 1 °dKH i magnez o 50 mg/l. To zmiany przykładowe: nie podajemy wartości docelowych, bo zależą od obsady i od źródeł, z których korzystasz. Kalkulator policzy:
- wapń +20 mg/l: 6,11 g CaCl₂·2H₂O,
- KH +1 °dKH: 2,5 g NaHCO₃,
- magnez +50 mg/l: 42,24 g MgSO₄·7H₂O.
To dawki na jednorazową korektę, a nie porcja dzienna. Każdą sól rozpuść osobno i nie podawaj roztworów w tym samym miejscu ani w tym samym momencie. W stężonych roztworach wapń i wodorowęglan wytrącają się jako węglan wapnia, a wtedy tracisz oba. Dużą korektę rozłóż na kilka dni. Dlaczego te trzy parametry trzeba uzupełniać razem, wyjaśniamy w poradniku wapń, KH i magnez.
Postać soli zmienia wynik
Kalkulator liczy dla trzech konkretnych soli: CaCl₂·2H₂O, NaHCO₃ i MgSO₄·7H₂O. Jeśli Twój odczynnik ma inną postać, gramy wyjdą inne:
- bezwodny chlorek wapnia (CaCl₂) ma mniejszą masę molową niż dwuwodny, więc na ten sam wapń potrzeba go o ok. 25% mniej;
- węglan sodu (Na₂CO₃, soda kalcynowana) wnosi dwa miliwale alkaliczności na mol zamiast jednego i mocniej podnosi pH;
- magnez w klasycznej metodzie Ballinga podaje się zwykle jako mieszankę chlorku i siarczanu magnezu: wtedy liczysz gramy dla każdej soli osobno. Stosowany długo sam siarczan podnosi poziom siarczanów w wodzie.
Sprawdź na opakowaniu, jaką postać kupiłeś. Tego błędu żaden kalkulator za Ciebie nie wyłapie.
Czwarty składnik: sól bez chlorku sodu
Kiedy korale wbudowują w szkielet wapń z CaCl₂ i węglany z NaHCO₃, w wodzie zostają jony sodowe i chlorkowe. Z czasem proporcje między jonami się rozjeżdżają. Klasyczna metoda Ballinga wyrównuje to czwartym składnikiem: solą morską bez chlorku sodu, która dostarcza pozostałe jony. Podmiany wody działają w tym samym kierunku, bo przywracają skład soli, której używasz.
Dzienna dawka to pomiar, nie wzór
Kalkulator powie Ci, ile gramów podnosi parametr o zadaną wartość. Ile zużywa Twoje akwarium na dobę, powie tylko test. Zmierz parametr, po dobie bez dozowania zmierz go ponownie tym samym testem i wpisz różnicę jako zmianę do uzupełnienia: dostaniesz gramy zużywane w ciągu doby. Zużycie rośnie razem z koralami, więc pomiar co jakiś czas powtarzaj. Jeśli zmieniasz test, porównaj stary i nowy na tej samej próbce.
Metodę Ballinga stosuje się zwykle w zbiornikach z koralami twardymi i przydaczniami, czyli gatunkami z załącznika B rozporządzenia (WE) nr 338/97 (CITES). Przy zakupie w UE zachowuj faktury jako dowód legalnego nabycia. Szczegóły znajdziesz w poradniku CITES i dokumenty w UE.
Policz swój przypadek w kalkulatorze metody Ballinga: wpisz litraż netto całego systemu, wynik testu i wartość, do której chcesz dojść.