Kalibracja refraktometru: dlaczego sama woda RO nie wystarczy
Woda RO albo destylowana pozwala ustawić w refraktometrze tylko zero, czyli punkt, w którym zasolenie wynosi 0. Nie sprawdza, czy skala jest prawidłowa tam, gdzie naprawdę mierzysz, czyli przy wodzie morskiej. Do tego potrzebny jest płyn wzorcowy o znanym zasoleniu, najczęściej oznaczony na etykiecie jako 35. Kalibruj więc w punkcie pracy, a zero traktuj jako kontrolę.
Jeśli masz też konduktometr, możesz porównać oba przyrządy: odczyt przewodności przeliczysz na zasolenie w kalkulatorze zasolenia.
Co robi śruba kalibracyjna
Typowy ręczny refraktometr ma jedną śrubę kalibracyjną. Przesuwa ona całą skalę o tę samą wartość, w górę albo w dół, ale nie zmienia jej „rozciągnięcia”. Jeśli skala jest przesunięta równo w całym zakresie, kalibracja na zerze wystarczy. Jeśli jednak przyrząd myli się bardziej przy 35 niż przy 0: przez optykę, temperaturę albo skalę przygotowaną dla innego roztworu: ustawienie zera tego błędu nie usunie. Zobaczysz „0” dla wody RO i w najlepszej wierze będziesz mierzyć źle.
Dlatego ważniejsza jest zgodność w punkcie, w którym mierzysz akwarium. Płyn wzorcowy pozwala ją sprawdzić, woda RO: nie.
Skala dla wody morskiej czy dla solanki
Część refraktometrów ma skalę przygotowaną dla roztworu chlorku sodu, a część: dla wody morskiej. Woda morska to mieszanina wielu jonów i załamuje światło nieco inaczej niż czysty roztwór NaCl. Sprawdź w instrukcji, dla jakiego roztworu wyskalowano Twój przyrząd. Jeśli dla solanki, odczyt wody morskiej może odbiegać od jej rzeczywistego zasolenia i właśnie taki błąd wychodzi na jaw przy kontroli płynem wzorcowym.
Krok po kroku
- Wyrównaj temperatury. Refraktometr, płyn wzorcowy i próbka powinny przez jakiś czas pozostać w tym samym pomieszczeniu. Kompensacja temperatury (ATC) działa tylko w zakresie podanym przez producenta.
- Wyczyść pryzmat. Przetrzyj go miękką ściereczką zwilżoną wodą RO i osusz. Kryształki soli mogą porysować szkło.
- Sprawdź zero. Nałóż kilka kropli wody RO lub destylowanej, zamknij klapkę tak, żeby nie zostały pęcherzyki powietrza, i odczytaj wynik pod światło. Zanotuj go.
- Skalibruj w punkcie pracy. Opłucz i osusz pryzmat, nałóż płyn wzorcowy. Jeśli odczyt nie zgadza się z wartością z etykiety wzorca, ustaw tę wartość śrubą kalibracyjną.
- Jeszcze raz sprawdź zero. Jeśli po kalibracji na wzorcu woda RO nie daje już zera, skala Twojego przyrządu ma błąd nachylenia. Mierz nim tylko w pobliżu punktu, w którym go skalibrowałeś, i zapisz tę różnicę.
- Zmierz próbkę z akwarium. Odczekaj chwilę, aż kropla przyjmie temperaturę pryzmatu.
- Umyj pryzmat wodą RO i osusz go przed schowaniem.
Użytego wzorca nie wlewaj z powrotem do butelki, a butelkę trzymaj zamkniętą: parowanie podnosi zasolenie płynu i wzorzec przestaje być wzorcem. Zwracaj też uwagę na datę ważności na etykiecie.
Co robi błąd o dwie jednostki
Załóżmy, że źle skalibrowany refraktometr pokazuje 33, choć woda ma naprawdę 35. Chcesz podnieść zasolenie do 35 w akwarium o litrażu netto 83,3 l, a etykieta Twojej soli podaje, że 35 g na litr daje zasolenie 35 (to przykład: wpisz dane ze swojej etykiety). Kalkulator soli policzy 167 g soli. Nawet jeśli rozpuścisz ją osobno, tak jak należy, dodasz ją do wody, która już ma 35, i podniesiesz rzeczywiste zasolenie o dwie jednostki ponad zamierzoną wartość. Przy następnym pomiarze tym samym przyrządem zobaczysz „35” i uznasz, że wszystko jest w porządku.
Taki błąd nie bierze się z rachunku, tylko z pomiaru. Dlatego kalibracja jest pierwszym krokiem przed każdą korektą, także przed przygotowaniem wody do podmiany, o czym piszemy w poradniku Ile soli na litr. O tym, co mierzą poszczególne przyrządy i czym zasolenie różni się od gęstości, przeczytasz w poradniku Zasolenie: 35 ppt czy 1,025?.
Porównanie z konduktometrem
Drugi przyrząd to najprostsza kontrola krzyżowa. Zmierz tę samą wodę refraktometrem i konduktometrem, zapisz przewodność i temperaturę próbki, a następnie przelicz przewodność na zasolenie algorytmem PSS-78. Jeśli oba wyniki się zgadzają, możesz im ufać. Jeśli nie: skalibruj oba przyrządy od nowa, zanim zaczniesz korygować wodę.
Jeśli w zbiorniku są korale twarde, przydacznie albo koniki morskie, pamiętaj też o dokumentach: to gatunki z załącznika B rozporządzenia (WE) nr 338/97 (CITES). Przy zakupie w UE zachowaj fakturę jako dowód legalnego nabycia: więcej w poradniku CITES i dokumenty w UE.
Policz swój przypadek w kalkulatorze zasolenia: wpisz przewodność i temperaturę próbki, a potem porównaj wynik z tym, co pokazuje świeżo skalibrowany refraktometr.