Zasolenie: 35 ppt czy 1,025? Refraktometr, areometr, konduktometr

„35” i „1,025” to odpowiedzi na dwa różne pytania. 35 to zasolenie: w akwarystyce zapisywane jako ppt, ‰ albo PSU, a w oceanografii jako bezwymiarowe zasolenie praktyczne w skali PSS-78. 1,025 to gęstość względna, czyli stosunek gęstości Twojej wody do gęstości czystej wody; tę liczbę pokazuje areometr. Jedno da się przeliczyć na drugie dopiero wtedy, gdy znasz temperaturę próbki i temperaturę, dla której wyskalowano areometr. Bez tego porównujesz dwie różne wielkości.

Każdy z trzech popularnych przyrządów mierzy co innego i żaden nie waży soli bezpośrednio. Odczyt z konduktometru przeliczysz na zasolenie w kalkulatorze zasolenia.

Trzy przyrządy, trzy wielkości fizyczne

Refraktometr mierzy, jak mocno woda załamuje światło. Im więcej rozpuszczonych soli, tym większe załamanie, a nadrukowana skala przelicza je na zasolenie. Jest tani i szybki, ale wymaga kalibracji, a automatyczna kompensacja temperatury (ATC) działa tylko w zakresie podanym przez producenta. Dlaczego do kalibracji nie wystarczy sama woda RO, wyjaśniamy w poradniku o kalibracji refraktometru.

Areometr, pływak albo przyrząd z wahliwą wskazówką, mierzy gęstość względną. Każdy jest wyskalowany dla konkretnej pary temperatur, którą znajdziesz na przyrządzie albo w instrukcji. Pomiar w innej temperaturze obciąża wynik błędem systematycznym. W modelach ze wskazówką błąd dokładają też pęcherzyki powietrza przyklejone do ramienia.

Konduktometr mierzy przewodność elektryczną wody, zwykle w mS/cm. To właśnie na przewodności oceanografia oparła definicję zasolenia praktycznego, więc odczyt konduktometru przelicza się na zasolenie znormalizowanym algorytmem.

PSS-78: algorytm schowany w konduktometrze

Praktyczna skala zasolenia z 1978 r. (PSS-78) liczy zasolenie ze stosunku przewodności próbki do przewodności wzorcowej wody morskiej, z poprawką na temperaturę. Współczynniki publikuje IOC/UNESCO w podręczniku TEOS-10; nasz kalkulator używa ich wprost, a źródło znajdziesz w wykazie źródeł. Skala ma wbudowaną kontrolę: suma sześciu głównych współczynników wynosi dokładnie 35. Próbka o przewodności równej wzorcowi: 42,914 mS/cm w 15 °C: ma więc z definicji zasolenie 35. To punkt odniesienia skali, a nie zalecenie dla akwarium.

Przewodność bardzo silnie zależy od temperatury. Ten sam odczyt 53,0 mS/cm oznacza różne zasolenie w zależności od tego, jak ciepła jest próbka:

Kilka stopni różnicy przesuwa wynik o kilka jednostek zasolenia. Dlatego odczyt przewodności bez temperatury nic nie mówi. Wiele mierników kompensuje temperaturę samodzielnie i pokazuje przewodność przeliczoną na temperaturę odniesienia: sprawdź w instrukcji, czy Twój to robi i do jakiej temperatury przelicza. Jeśli wynik jest już przeliczony na 25 °C, w kalkulatorze wpisz 25 °C, żeby poprawka nie została naliczona drugi raz. Algorytm PSS-78 jest zdefiniowany dla zasolenia od 2 do 42, a woda akwarium morskiego mieści się w tym przedziale.

„ppt”, „‰” i „PSU”

Zasolenie zapisuje się jako 35 ppt, 35 ‰ albo 35 PSU. Formalnie zasolenie praktyczne jest liczbą bezwymiarową: podręcznik TEOS-10 mówi to wprost, a dopisek „PSU” jest tylko zwyczajem. Różnice między tymi zapisami to sprawa definicji w oceanografii; akwaryści używają ich zamiennie. Przeliczenie jest potrzebne dopiero wtedy, gdy przechodzisz z zasolenia na gęstość względną.

Dlaczego nie publikujemy tabeli „35 = 1,025”

Przeliczenie zasolenia na gęstość względną wymaga dwóch temperatur: próbki i tej, dla której wyskalowano Twój areometr. Tabela „dla wszystkich” pasowałaby do jednego typu przyrządu i wprowadzałaby w błąd właścicieli pozostałych. Jeśli używasz areometru, korzystaj z tabeli producenta tego konkretnego przyrządu albo sprawdzaj go refraktometrem skalibrowanym płynem wzorcowym.

Nie podajemy też „idealnego” zasolenia. Liczba 35 w tym tekście to punkt definicyjny skali i przykład do wpisania, a nie zalecenie. Wartość, do której dążysz, zależy od Twojej obsady i od źródeł, z których korzystasz: kalkulator tylko liczy.

Jak się nie pogubić w praktyce

• Mierz zawsze w tej samej temperaturze albo przyrządem, który ją kompensuje.
• Zapisuj odczyty z datą. Trend mówi więcej niż pojedynczy wynik.
• Co jakiś czas porównaj dwa przyrządy. Jeśli refraktometr i konduktometr wyraźnie się różnią, najpierw skalibruj oba, a dopiero potem dosypuj sól albo dolewaj wodę RO. Jak przygotować wodę o zadanym zasoleniu, opisujemy w poradniku Ile soli na litr.

Pomiar zasolenia to codzienność akwarium rafowego, a w akwariach rafowych często żyją korale twarde, przydacznie albo koniki morskie. Te zwierzęta są w załączniku B rozporządzenia (WE) nr 338/97, czyli unijnych przepisów CITES: przy zakupie w UE zachowaj dowód legalnego nabycia. Więcej w poradniku CITES i dokumenty w UE.

Policz swój przypadek w kalkulatorze zasolenia: wpisz przewodność z konduktometru i temperaturę próbki, a dostaniesz zasolenie według PSS-78.