Test na amoniak: NH₄, NH₃ czy azot amonowy? Jak czytać wynik

Test akwarystyczny nie rozróżnia amonu i amoniaku. Mierzy amoniak całkowity (NH₄⁺ + NH₃) i podaje go w jednej z trzech form zapisu: jako NH₄⁺, jako NH₃ albo jako azot (N), czyli azot amonowy. To ta sama ilość substancji wyrażona trzema różnymi liczbami. 1 mg/l azotu amonowego to 1,216 mg/l w przeliczeniu na NH₃ i 1,288 mg/l w przeliczeniu na NH₄⁺.

Zanim wpiszesz wynik do kalkulatora amoniaku NH₃, sprawdź, w której formie go dostałeś. Pomyłka nie zmienia koloru w probówce, ale zmienia wynik o kilka procent, a przy pomyleniu NH₄⁺ z azotem, nawet o prawie 29%. Samo przeliczenie amoniaku całkowitego na wolny NH₃ opisujemy w tekście Amoniak czy amon?: tutaj zajmujemy się tym, co zrobić z liczbą z testu.

Krok 1. Sprawdź, co jest napisane na teście

Szukaj w instrukcji i na karcie kolorów. Spotkasz zwykle jeden z tych zapisów:

• NH₄⁺, NH₄ albo NH₃/NH₄⁺: wynik podany jako jon amonowy albo jako „amoniak ogólny” w przeliczeniu na NH₄⁺. Jeśli karta kolorów ma podpis NH₄, to jest ta forma.
• NH₃: wynik podany jako amoniak.
• N, NH₃-N, NH₄-N albo N-NH₄: wynik podany jako sam azot. Taki zapis stosuje się w laboratoriach i w literaturze o hodowli ryb. Skrót TAN (z angielskiego total ammonia nitrogen) oznacza zwykle właśnie azot amonowy.

Jeśli instrukcja milczy na ten temat, zapytaj producenta. Nie zgaduj: różnica między formami jest za duża, żeby ją pominąć.

Krok 2. Przelicz na tę samą formę

Mnożniki wynikają z mas molowych: azot 14,007, NH₃ 17,031 i NH₄⁺ 18,039 g/mol, policzonych z mas atomowych IUPAC. To czysta stechiometria, bez żadnych założeń.

Przykład: test pokazał 0,5 mg/l, a karta kolorów jest podpisana NH₄. W przeliczeniu na NH₃ to 0,472 mg/l. Przy pH 7,5 i 25 °C kalkulator wylicza z tego 0,0083 mg/l wolnego NH₃. Gdyby ten sam odczyt był podany jako azot, amoniaku całkowitego byłoby 0,608 mg/l w przeliczeniu na NH₃, a wolnego NH₃: 0,0107 mg/l.

Krok 3. Wpisz liczbę do kalkulatora

Kalkulator przyjmuje amoniak całkowity w przeliczeniu na NH₃ albo na azot:

• Wynik jako NH₃: wpisz go bez zmian.
• Wynik jako azot (N): wpisz go bez zmian i zaznacz w kalkulatorze, że test podaje wynik jako azot. Przeliczenie na NH₃ zrobi sam.
• Wynik jako NH₄⁺: pomnóż przez 0,944 i dopiero wtedy wpisz. Jeśli wpiszesz wynik bez przeliczenia, zawyżysz amoniak o niecałe 6%. To błąd w bezpieczną stronę, ale warto o nim wiedzieć.

Do tego dodaj pH i temperaturę tej samej próbki. Bez nich z amoniaku całkowitego nie da się policzyć wolnego NH₃.

Krok 4. Odczytaj skalę kolorów starannie

Testy kropelkowe i paskowe są kolorymetryczne: porównujesz barwę próbki z kartą. Kilka zasad zmniejsza błąd:

• Czytaj przy świetle dziennym, na białym tle. Barwa oświetlenia akwarium potrafi zmienić odcień, który widzisz.
• Trzymaj się czasu z instrukcji. Kolor może się jeszcze rozwijać; odczyt za wcześnie albo za późno daje inny wynik.
• Jeśli kolor wypada między dwoma polami, zapisz oba. Do kalkulatora wpisz wyższą wartość: wtedy nie zaniżysz ryzyka.
• Sprawdź datę ważności odczynników. Stary test to niepewny wynik.
• „Zero” znaczy „poniżej pierwszego pola”. Test nie pokaże ilości mniejszej niż najniższy stopień swojej skali. Jeśli liczysz wolny NH₃ przy wysokim pH, pamiętaj, że pod odczytem 0 może się kryć ilość, której karta kolorów po prostu nie rozróżnia.

Najczęstsze pomyłki

• Wynik w azocie wpisany jako NH₃. Zaniżasz amoniak o prawie 18%, a wolny NH₃ razem z nim.
• Porównywanie liczb z forum bez jednostki. „Mam 0,5 amoniaku” nic nie mówi, dopóki nie wiadomo, czy to NH₄⁺, NH₃, czy N.
• Zmiana testu w trakcie serii pomiarów. Gdy obserwujesz trend, na przykład w czasie dojrzewania akwarium, używaj jednego testu od początku do końca. Opis dozowania amoniaku na starcie znajdziesz w tekście Cykl azotowy bez ryb z wodą amoniakalną.
• Ten sam problem w innych testach. Azotany i azotyny też bywają podawane jako azot. Zanim porównasz wynik z czymkolwiek, sprawdź jednostkę na karcie.

Masy atomowe i dokument, z którego pochodzi równanie na udział NH₃, znajdziesz na stronie Źródła.

Policz swój przypadek w kalkulatorze amoniaku NH₃: przelicz wynik testu na NH₃ albo zaznacz formę azotową, dopisz pH i temperaturę tej samej próbki i sprawdź, ile jest wolnego amoniaku.