Nawożenie EI: skąd biorą się gramy soli

Gramy soli w metodzie EI biorą się z mas molowych. Gram saletry potasowej (KNO₃) nie daje grama azotanów, tylko 0,6133 g, bo tyle z masy cząsteczki przypada na jon NO₃⁻. Reszta zależy od litrażu: 1 ppm to 1 mg na litr, więc w 83,3 l wody netto 1 ppm azotanów to 83,3 mg NO₃. Kalkulator nawożenia EI robi ten rachunek dla czterech soli naraz i odejmuje potas, który wnoszą już KNO₃ i KH₂PO₄.

Jedna uwaga, zanim zaczniemy liczyć. EI (Estimative Index) to metoda spopularyzowana przez Toma Barra. Jej cele, czyli ile ppm NO₃, PO₄, K i Mg dodać w tygodniu, są umowne: to praktyczna reguła społeczności akwarystów, a nie wynik pomiaru ani norma. Dlatego w kalkulatorze to pola do wpisania, a nie stałe. Rachunek, który zamienia ppm na gramy, to już czysta chemia.

Ile jonu jest w gramie soli

Udziały wynikają z mas atomowych IUPAC/CIAAW (źródła):

Przykład dla saletry: NO₃ / KNO₃ = 62,004 / 101,102 = 0,6133. Uwaga na sól Epsom: udział 9,86% dotyczy siedmiowodnego siarczanu magnezu. Sól bezwodna albo jednowodna ma w gramie więcej magnezu, więc sprawdź wzór na opakowaniu, zanim wpiszesz ją do rachunku.

Zauważ też, że potas występuje w trzech z czterech soli. To będzie ważne za chwilę.

Od ppm do gramów

Wzór na każdą sól wygląda tak samo:

gramy = cel (ppm) × litraż netto (l) ÷ (udział jonu × 1000)

Dzielisz przez 1000, bo cel jest w miligramach na litr, a wynik chcesz w gramach. Wyjątkiem jest potas. Najpierw liczysz KNO₃ (dla azotanów) i KH₂PO₄ (dla fosforanów), potem sprawdzasz, ile potasu przy okazji już wniosły, i dopiero brakującą resztę uzupełniasz siarczanem potasu. Magnez liczysz osobno, z soli Epsom.

Mikroelementy (żelazo, mangan, bor i pozostałe) podaje się w EI zwykle z gotowych mieszanek. Kalkulator EI ich nie liczy, bo skład mieszanek różni się u poszczególnych producentów. Dawkę z etykiety takiej mieszanki przeliczysz na swój litraż w kalkulatorze dawkowania nawozów.

Dlaczego litraż netto? Bo sól rozpuszcza się w wodzie, a nie w szkle i podłożu. Akwarium 80 × 35 × 40 cm sprzedawane jako „112 l” ma 83,3 l wody, jeśli przyjąć szyby 6 mm, 2 cm wolnej przestrzeni, 5 cm podłoża i 3 l kamieni. Rachunek na 112 l zawyżyłby każdą sól o 34%.

Przykład: akwarium 83,3 l netto

Wpisujemy przykładowe cele: 20 ppm NO₃, 3 ppm PO₄, 30 ppm K i 5 ppm Mg na tydzień, w trzech dawkach. To liczby tylko do przykładu, a nie zalecenie. Wynik:

• KNO₃: 2,72 g na tydzień, czyli 0,906 g na dawkę.
• KH₂PO₄: 0,358 g na tydzień, czyli 0,119 g na dawkę.
• K₂SO₄: 3 g na tydzień. KNO₃ i KH₂PO₄ wniosły już 13,8 ppm potasu, więc siarczan uzupełnia tylko brakującą resztę do 30 ppm.
• MgSO₄·7H₂O: 4,22 g na tydzień.

Sprawdzenie w drugą stronę: 2,72 g KNO₃ rozpuszczone w 83,3 l to 20,03 ppm NO₃, a 0,358 g KH₂PO₄ to 2,999 ppm PO₄. Cele się zgadzają: różnice rzędu setnych części ppm wynikają tylko z zaokrąglenia gramów.

Częsty błąd w domowych arkuszach kalkulacyjnych: siarczan potasu liczony na pełny cel, bez odjęcia potasu z pozostałych soli. W tym przykładzie wyszłoby 5,57 g K₂SO₄ zamiast 3 g, a potasu w wodzie byłoby ok. 44 ppm zamiast 30. Kalkulator odejmuje ten potas automatycznie.

Jak odważyć ułamki grama

Dawki 0,119 g KH₂PO₄ kuchenna waga z działką 1 g w ogóle nie pokaże. Są dwa wyjścia:

• Waga jubilerska z dokładnością 0,01 g. Ważysz wtedy tygodniową porcję i dzielisz ją na dawki, bo 0,358 g odważysz pewniej niż 0,119 g.
• Roztwór. Raz rozpuszczasz większą ilość soli w butelce i dawkujesz mililitrami. Jak przygotować taki roztwór, żeby 1 ml dawał okrągłą liczbę ppm, pokazujemy w poradniku nawóz makro z soli krok po kroku.

Ile ppm daje jeden gram każdej soli w 100 l wody, zebraliśmy w poradniku sole nawozowe: ile ppm daje jeden gram. To ten sam rachunek w drugą stronę: tam z gramów wychodzą ppm, tu z ppm: gramy. A czym EI różni się od metody PPS-Pro i dlaczego w EI ważna jest cotygodniowa podmiana, piszemy w poradniku EI czy PPS-Pro.

Policz swój przypadek w kalkulatorze nawożenia EI: wpisz litraż netto, własne cele w ppm i liczbę dawek w tygodniu.