Leki dla ryb: dawkuj na litraż netto, nie na opis z pudełka
Dawka z ulotki leku jest podana na litr wody. Jeśli liczysz ją na litraż z opisu akwarium, podajesz więcej, niż przewidział producent. W akwarium 80 × 35 × 40 cm, sprzedawanym jako „112 l”, wody jest 83,3 l: dawka policzona na 112 l jest o 34% za duża. Kalkulator dawkowania leków przelicza dawkę z ulotki na litraż netto.
Ten poradnik nie podaje nazw leków, substancji czynnych ani dawek. O tym, czy i czym leczyć, decyduje lekarz weterynarii, a dawkę podaje producent w ulotce: dlaczego tak jest, wyjaśniamy w poradniku Leki dla ryb w Polsce: co mówi prawo. Tu chodzi tylko o jedno: na jaką liczbę litrów przeliczyć dawkę, którą już masz.
Skąd bierze się różnica
Litraż z pudełka to objętość zewnętrznego prostopadłościanu: długość × szerokość × wysokość ÷ 1000. Wody jest mniej, bo:
- szkło czterech ścian i dna zajmuje część objętości,
- woda nie sięga krawędzi: pod pokrywą zostaje kilka centymetrów wolnej przestrzeni,
- podłoże zajmuje dno,
- kamienie i korzenie wypierają wodę litr za litr.
Lek rozpuszcza się tylko w wodzie. Szkło, żwir i korzenie go nie „rozcieńczają”, więc ta sama ilość leku w mniejszej ilości wody daje wyższe stężenie. Jak zmierzyć każdy z tych składników, opisujemy w poradniku Litraż netto a brutto.
Ile to wynosi w typowych akwariach
Policzyliśmy typowe wymiary przy 2 cm wolnej przestrzeni i 5 cm podłoża, bez dekoracji. Ostatnia kolumna pokazuje, jaki procent należnej dawki dostaje woda, gdy liczysz na litraż z pudełka.
| Wymiary (cm) | Szyba | Brutto | Netto | Dawka liczona na brutto |
|---|---|---|---|---|
| 60 × 30 × 30 | 4 mm | 54 l | 39,1 l | 138% należnej |
| 80 × 35 × 40 | 6 mm | 112 l | 86,3 l | 130% należnej |
| 100 × 40 × 50 | 8 mm | 200 l | 159,5 l | 125% należnej |
| 120 × 40 × 50 | 8 mm | 240 l | 191,9 l | 125% należnej |
| 150 × 50 × 50 | 10 mm | 375 l | 298,4 l | 126% należnej |
Im mniejsze akwarium, tym większy błąd, bo szkło i podłoże zabierają w nim większą część objętości. Dekoracje dokładają swoje: po włożeniu 3 l kamieni akwarium 80 × 35 × 40 cm ma już tylko 83,3 l netto, a nadmiar rośnie do 34%. Jeśli masz dużo kamieni i korzeni, zmierz ich objętość w wiadrze z podziałką, zamiast zgadywać.
Przykład: dawka „na 100 l”
Nie podajemy dawki żadnego leku, więc liczymy w porcjach. Porcja to tyle, ile ulotka przewiduje na 100 l wody.
- Akwarium 80 × 35 × 40 cm, 83,3 l netto: 0,83 porcji.
- To samo akwarium liczone na 112 l z pudełka: 1,12 porcji.
Wzór jest prosty: dawka = dawka z ulotki × litraż netto ÷ litraż, dla którego ulotka podaje dawkę. Trudność nie leży we wzorze, tylko w liczbie litrów, którą do niego wstawiasz. Jeśli ulotka podaje dawkę na 10 l, 50 l albo na 1 l, rachunek jest ten sam: zmienia się tylko mianownik.
Litraż netto policz raz, zanim będzie potrzebny, i zapisz go na kartce przyklejonej od wewnątrz do drzwiczek szafki. Kiedy ryby chorują, nie jest to dobry moment na mierzenie szyby i wyciąganie kamieni z akwarium.
Co wliczyć do litrażu, a czego nie
- Sump (zbiornik techniczny) i filtr kubełkowy. Woda w nich krąży razem z lekiem, więc należy do systemu. Akwarium 83,3 l z sumpem 20 l to 103,3 l i 1,03 porcji. Pominięcie sumpu to błąd w drugą stronę: dawka policzona na 83,3 l rozejdzie się w 103,3 l i woda dostanie tylko 81% tego, co przewidział producent. Czy doliczać tę wodę, sprawdź w ulotce.
- Akwarium kwarantannowe. Liczy się jego litraż, nie litraż akwarium głównego. Zbiornik 60 × 30 × 30 cm („54 l”) bez podłoża, z 2 cm wolnej przestrzeni i szybą 4 mm, ma 47,7 l netto.
- Oczko wodne. Tam też dawkujesz na wodę, a nie na wymiary z katalogu. Pojemność oczka o nieregularnym kształcie policzysz w kalkulatorze pojemności oczka.
- Podmiana w trakcie leczenia. Czy po podmianie dozować lek do nowej wody, na cały zbiornik, czy wcale, rozstrzyga ulotka. Nie zgaduj i nie przenoś zasad z innego produktu.
Litraż netto eliminuje jeden błąd: łatwy do przeoczenia, bo „112 l” widnieje na pudełku czarno na białym. Ulotka może też zawierać zalecenia dotyczące temperatury, napowietrzania, wkładów chemicznych w filtrze czy lampy UV: trzymaj się ich. Jeśli ryby chorują, a nie wiesz, na co, zacznij od lekarza weterynarii. Leki przeciwdrobnoustrojowe dla zwierząt wydaje się wyłącznie na receptę weterynaryjną (rozporządzenie (UE) 2019/6, art. 34 ust. 1 lit. c). O innych źródłach przedawkowania: powtarzanych dawkach, kroplach zamiast mililitrów, łączeniu preparatów: piszemy w poradniku Skąd się bierze przedawkowanie leków w akwarium.
Policz litraż netto w kalkulatorze litrażu netto, a potem przelicz dawkę z ulotki w kalkulatorze dawkowania leków.