Przedawnienie mandatu i wykroczenia z fotoradaru: rok, a czasem 3 lata
Wykroczenie drogowe przedawnia się po roku od jego popełnienia. Jeśli w tym roku wszczęto postępowanie, karalność trwa jeszcze 2 lata od końca pierwszego roku, czyli najdłużej 3 lata od czynu. Osobno biegnie przedawnienie kary już nałożonej: 3 lata od uprawomocnienia mandatu albo wyroku. Obie daty dla swojej sprawy policzysz w kalkulatorze przedawnienie mandatu.
Karalność: rok albo 3 lata od czynu
Zasadę zapisano w art. 45 § 1 Kodeksu wykroczeń: „Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok”. Drugi człon tego przepisu wydłuża termin: gdy w pierwszym roku wszczęto postępowanie, karalność ustaje dopiero 2 lata po zakończeniu tego roku.
Przykład z kalkulatora: fotoradar zrobił zdjęcie 14.08.2025. Jeśli przez rok nikt nie wszczął postępowania, karalność ustała 14.08.2026. Jeśli postępowanie wszczęto, ustaje dopiero 14.08.2028.
Dlatego zdanie „minął rok, więc się przedawniło” jest prawdziwe tylko w części spraw. Czy i kiedy wszczęto postępowanie, wie organ, który prowadzi sprawę (policja, Inspekcja Transportu Drogowego, straż gminna), albo sąd, a nie kierowca. Jeśli nie masz pewności, licz z dłuższym terminem. Kalkulator domyślnie pokazuje właśnie tę późniejszą datę.
Wezwanie z fotoradaru
Pismo po zdjęciu z fotoradaru trafia do właściciela auta. Właściciel musi na żądanie wskazać, komu powierzył pojazd w danym czasie (art. 78 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym). Ustawa nie podaje terminu na odpowiedź: termin wyznacza samo wezwanie, więc sprawdź go w piśmie. Kto nie wskaże kierowcy, popełnia osobne wykroczenie z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń, za które mandat może wynieść do 8000 zł.
Mandat można nałożyć najpóźniej 60 dni od ustalenia sprawcy (art. 97 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). To nie jest przedawnienie: po tym terminie mandatu już nie dostaniesz, ale sprawa może trafić do sądu, dopóki nie ustała karalność. Wezwanie, które przyszło po kilku miesiącach albo nawet po roku od zdjęcia, nie jest więc automatycznie spóźnione.
Mandat kredytowany i zaoczny: 7 i 14 dni
Przedawnienie to jedno, a termin zapłaty mandatu to drugie. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia rozróżnia dwa najczęstsze rodzaje mandatów:
- Mandat kredytowany przyjmujesz i podpisujesz przy kontroli. Na zapłatę masz 7 dni od przyjęcia (art. 98 § 1 pkt 2). Staje się prawomocny w chwili, gdy pokwitujesz jego odbiór, więc po terminie grzywna nadal jest do zapłaty.
- Mandat zaoczny dostajesz, gdy nie było Cię przy aucie, np. za wycieraczką. Na zapłatę masz 14 dni od wystawienia albo doręczenia (art. 98 § 5). Staje się prawomocny dopiero z chwilą zapłaty w terminie. Jeśli nie zapłacisz, sprawa może trafić do sądu.
Od przyjętego mandatu nie ma zwykłego odwołania. W ciągu 7 dni od uprawomocnienia możesz złożyć do sądu wniosek o jego uchylenie, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach z art. 101, np. gdy czyn nie był wykroczeniem. Ostatni dzień każdego z tych terminów policzysz w kalkulatorze termin zapłaty mandatu.
Przedawnienie wykonania kary i punkty karne
Gdy sprawa skończyła się prawomocnym mandatem albo wyrokiem, zaczyna biec inny termin. Kara nie podlega wykonaniu, jeśli od uprawomocnienia minęły 3 lata (art. 45 § 3 Kodeksu wykroczeń). Przykład: mandat albo wyrok prawomocny od 02.03.2026 przestaje podlegać wykonaniu 02.03.2029. Po kolejnych 2 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary ukaranie uważa się za niebyłe (art. 46 § 1).
Przedawnienie wykonania kary nie usuwa jednak punktów karnych. Przy mandacie od policji rok, po którym punkty znikają, liczy się od zapłaty grzywny. Jeśli jej nie zapłacisz, ten rok nie biegnie wcale, a zacznie biec dopiero od ostatecznego orzeczenia o umorzeniu należności, jeśli takie zapadnie (§ 6 ust. 2 rozporządzenia MSWiA, Dz.U. 2026 poz. 724). Punkty z niezapłaconego mandatu mogą więc zostać na koncie znacznie dłużej niż rok. Szczegóły w poradniku kiedy kasują się punkty karne.
Uwaga na recydywę: dla podwójnej kwoty za prędkość powyżej 30 km/h liczy się prawomocne ukaranie w ciągu ostatnich 2 lat, a nie to, czy grzywnę już zapłaciłeś. Kwoty opisujemy w poradniku mandat za prędkość.
To informacja, nie porada prawna. Czy i kiedy wszczęto postępowanie, ustala organ prowadzący sprawę albo sąd.
Źródła
- Ustawa z 20.05.1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. 2025 poz. 734), art. 38 § 2, art. 45 § 1 i § 3, art. 46 § 1, art. 96 § 3
- Ustawa z 24.08.2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2025 poz. 860), art. 96 § 1d, art. 97 § 1, art. 98, art. 101
- Ustawa z 20.06.1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1251 ze zm.), art. 78 ust. 4
- GITD: fotoradary, opis procedury
- Rozporządzenie MSWiA z 29.05.2026 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego (Dz.U. 2026 poz. 724), § 6 ust. 2